Busra Hızır Camii ve Mar Corcis Türbesi

Busra antik kentinin batı kesiminde, kenarı 7 metre kadar olan küp biçimli küçük bir cami duruyor: Hızır Camii. Kuzey kapısının üstündeki kitabe, yapıyı hicri 528, miladi 1134’te Busra valisi Kümüştekin’in yaptırdığını söylüyor. Yanında 17 metre yüksekliğinde kare bir minare, kuzeybatısında da Mar Corcis ya da Mar İlyas türbesi diye anılan eski bir ev var. Bu yapıların 2011 sonrasındaki durumu için hiçbir kaynak bulunamadı; bilinen son müdahale 1955’teki sağlamlaştırma. Aşağıdaki tarif Ifpo’nun Busra rehberine dayanıyor.

Nerede

Kentin batı kesiminde, tetrapil kavşağı ile el-Cahir kaynağı arasında, aşağı yukarı yarı yolda. Türbe caminin kuzeybatısında, tetrapile giden kuzey-güney caddesinin üzerinde.

Camiyi kim yaptırdı

Kitabeye göre banisi Busra valisi İzzeddin Ebu Mansur Kümüştekin. Kümüştekin, Şam’ı yöneten Burî atabeyi Zahireddin Tuğtekin’in komutanıydı ve hicri 506, miladi 1112-1113’te Busra Ulu Camii’ni, bugünkü Ömer Camii’ni yeniden inşa ettirmişti. Kitabede “yenileme” sözcüğü geçiyor; Ifpo bunun aslında yeni bir yapım anlamına geldiğini yazıyor. Cami tek evrede yapılmış.

Kaynaklar ne tarif ediyor

Salon küçük. Kenarı 7 metre kadar olan bir küp. Tavanı Havran usulü: iki kemerin taşıdığı bazalt döşeme taşları. Duvarlara antik parçalar özenle yerleştirilmiş; bazalt pencere kafesleri, Nabati ve Greko-Romen bloklar devşirme malzeme olarak kullanılmış.

Kare planlı minare 17 metre yüksek, salondan hafifçe ayrı duruyor ve yukarı doğru inceliyor. Süsü yalnızca silme bantları; tepesinde ikiz pencereler var. Model aldığı Ömer Camii minaresi hicri 618, miladi 1221-1222’de yapıldığı için bu minare de 13. yüzyıla tarihleniyor. Eski Eserler Servisi yapıyı 1955’te sağlamlaştırdı.

Mar Corcis türbesi

Caminin kuzeybatısındaki yapı, büyük olasılıkla Bizans döneminden kalma antik bir ev. Dört enine kemerle örtülü uzun bir salonun içinde bir aziz mezarı var. Sokak cephesinde, kapının üstünde silmeli çerçeveli yuvarlak bir pencere duruyor. Doğu duvarına gömülü sütunlar bir Roma avlulu evinin revağından kalma olabilir. Yapı hem Mar Corcis hem Mar İlyas adıyla anılıyor ve yerel gelenek Hızır’ı bu yapıyla ilişkilendiriyor. Bir caminin ve bir Hristiyan azizine bağlanan türbenin aynı köşede, aynı adla buluşması bu küçük kümeyi Busra’da ayrı bir yere koyuyor.

Neyi kaçırma

Minareden önce salonun duvarlarına bak. Nabati ve Roma dönemi bloklar, bazalt pencere kafesleriyle birlikte 12. yüzyıl duvarının içine yerleştirilmiş. Busra’nın katmanları tek bir küçük salonda yan yana.

Bugünkü durum

Busra kenti ziyaret ediliyor; SANA’nın 14 Eylül 2026 tarihli haberine göre kente gelen turist grupları artıyor. Hızır Camii ve Mar Corcis türbesi için ise 2011 sonrasına ait bir kaynak bulunamadı. Yapıların bugün ayakta ve ziyarete açık olup olmadığı doğrulanamadı; gitmeden önce yerelde sor.