Busra Nimfeumu ve Eksedra: Ana Caddedeki Dört Sütun

Busra’nın sütunlu ana caddesi bir kavşağa ulaştığında iki Roma yapısı karşı karşıya geliyor. Birinin önünde dört yüksek Korint sütunu duruyor; kentin en çok fotoğraflanan köşelerinden biri. Turist kaynaklarının çoğu bu sütunlara nimfeum, yani anıtsal çeşme diyor. Ifpo’nun Busra rehberi bunun yanlış olduğunu yazıyor: dört sütun bir eksedraya, arkası apsisli bir kavşak anıtına ait. Asıl nimfeum caddenin karşısındaki alçak cepheli yapı. Bu sayfa ikisini ayrı ayrı anlatıyor.

Nerede

Ana doğu-batı caddesiyle Roma kampına giden kuzey-güney caddesinin kesiştiği kavşakta, Merkez Hamamları’nın yakınında. Sütunlu caddede yürüyen herkes buradan geçiyor. Kavşaktan Ömer Camii’ne çıkan kuzey-güney caddesi 1990’larda açıldı; verev döşenmiş antik kaldırımı ve iki İyon revağı o yolda.

Dört sütun neydi

Sütunlar iki caddeye yaklaşık 45 derece açıyla dönük. Yüksek sekizgen kaideler üstünde, özenle yapılmış bir stilobata, yani taş zemine oturuyorlar. Yaklaşık 5 metre arkalarında, ortasında büyük bir apsis bulunan bir fon duvarı vardı; yapının toplam derinliği 12 metre kadardı. O duvardan bugün yalnız harçlı çekirdek kaldı.

Kaidelerde ve sütun gövdelerinde düzenli aralıklı küçük delikler var. Bunlar sonradan eklenen kaplamanın izi: kaidelere mermer ya da kireçtaşı levha, sütunlara büyük olasılıkla bitki motifli metal süs takılmıştı. İlk evrede yan sütun aralıkları, ahşap kirişlere asılan perdelerle ya da kafes panolarla kapatılabiliyordu. İlk evre 150-160 yılları civarına, ikinci evre Severuslar dönemine tarihleniyor.

Asıl nimfeum hangisi

Caddenin karşısındaki yapıyı Butler, Havran’a özgü bir tapınak türü olan kalybe sanmıştı. Arapçada hâlâ Serir Bint el-Malik, “kralın kızının yatağı” diye anılıyor. Yakın tarihli temizlikten sonra bunun cepheli bir anıtsal çeşme olduğu anlaşıldı. Cephesi 24 metreye yakın. Önünde aynı uzunlukta, üç metreden dar, dikdörtgen bir havuz uzanıyor; kuzey ve güney uçları duvar çıkıntılarıyla kapanıyor.

Çeşme en az üç evre geçirdi. İlk evrede su kanalını eşit aralıklı sekiz ağız besliyordu ve eksende yarım daire biçimli bir havuz vardı. İkinci evrede üst havuz iki sıra taş yükseltildi; eski ağızlar kapatıldı, 1 metre yukarıda daha az sayıda yeni ağız açılıp arka duvardaki nişlerin düzenine uyduruldu. Üçüncü evrede havuz duvarının tepesi değiştirildi. Ifpo yapının ilk hâlini 1. yüzyıl sonu ile 2. yüzyılın ilk yarısı arasına koyuyor.

Kim neyi düzeltti

Butler 1914’te dört sütunlu yapı için eksiksiz bir canlandırma çizdi. C. Makowski 1978 ve 1979’daki sondajlarla bu çizimin bir kısmını çürüttü ve bulgularını 1980’de yayımladı. Busra Eski Eserler Müdürlüğü 1992’de alanı temizledi; sekizgen kaideler ve stilobat o zaman ortaya çıktı.

Neyi kaçırma

Kaidelere yaklaş ve küçük delikleri ara. Bugün çıplak görünen bu sütunlar bir zamanlar mermer levhalar ve metal süslerle kaplıydı; delikler o kaplamanın geriye kalan tek izi. Sonra caddenin karşısına geç ve çeşmenin havuz duvarında kapatılmış eski ağızları bul.

Bugünkü durum

Busra antik kenti ziyaret ediliyor; Al-Watan’ın 3 Eylül 2026 tarihli yazısı onu turistik bir alan olarak anlatıyor. İki yapıya özgü güncel bir durum bilgisi bulunamadı.