Cağcağ Nehri

Cağcağ, Habur’un doğu kollarından biri ve Cezire’nin iki büyük kentini birbirine bağlayan su. Türkiye’de Tur Abdin yaylasından doğuyor, Nusaybin ile Kamışlı arasındaki sınırı geçiyor, güneye akıp Haseke kent merkezinde Habur’a karışıyor. Arapça Vikipedi boyunu 124 kilometre veriyor, bunun 100 kilometresi Suriye’de. Bir zamanlar 50 bin dönümden fazla araziyi suluyordu. Bugün yatağı yıla göre akan bir nehirle çöp dolu kuru bir hendek arasında gidip geliyor.

Nereden doğuyor, nereden geçiyor

İki kaynaktan çıkıyor. Uzun kol Siyahsu, Kürtçe adıyla Ava Reş (“kara su”), Nusaybin’e bağlı Toptepe köyü yakınında doğuyor; madenler yüzünden suyu grimsi ve içilmiyor. Kısa kol Beyazsu, Ava Spî (“ak su”), berrak. İki kaynak 10 kilometre arayla çıkıyor ve iki buçuk kilometre sonra birleşiyor. Nehir Nusaybin barajını besliyor, Nusaybin’i ikiye bölüyor ve sınırda Kamışlı’ya giriyor.

Kamışlı’dan sonra güneybatıya geniş bir kavis çiziyor, Safa köyünde dönüp güneye, Haseke’ye akıyor ve kentin hemen altında Habur’a karışıyor. Debisi saniyede 8 ile 12 metreküp arasında veriliyor. İki ülkede de sulamaya çekildiği için yazın su azalıyor; kirlilik de belgelenmiş durumda. Nehirde tatlı su midyesi ve kaplumbağa yaşıyor.

Neden yıllarca kuru kaldı

Kasım 2025’te Haseke’nin el-Müfti mahallesinde yatak on yılı aşkın süredir kuruydu: içine çöp birikmiş, sivrisinek mahallenin sorunu olmuştu. Sakinler eskiden burada balık tuttuklarını anlatıyordu. Mart 2026’da, yoğun yağışların ardından nehir Haseke’de yeniden aktı. Kamışlı’da ise Temmuz 2025’te yatağın üstünün ticari yapılar için kapatılmasına karşı eylem yapıldı. Kısacası nehrin kent içindeki hâli yıldan yıla değişiyor: bir yıl akan su ertesi yıl olmayabilir.

Adı nereden geliyor

Antik Grekçe adı Mygdonios; Nusaybin’in Helenistik dönemdeki adı “Mygdonia’daki Antakya” buradan geliyor. Arap ve Süryani kaynakları nehre Hirmas diyor. Kamışlı’nın Süryanice adı Beth Zalin, “sazlık ev” demek; Arapça Kamışlı adı da Türkçe “kamış” sözcüğünden türedi. İki ad da kıyıdaki kamışlıklara işaret ediyor. Abbasî döneminde Tell Brak’a bu nehirden bir kanal çekildi.

Nerede görülür

Nehir iki kentin içinden geçtiği için ayrı bir yolculuk gerekmiyor: Kamışlı’da ve Haseke’de kent içindeki kıyılar kamuya açık. Suyun görülüp görülmeyeceği o yılın yağışına bağlı. Haseke kenti 2 Şubat 2026’dan beri hükümet güvenlik güçlerinin yönetiminde. Kapaktaki fotoğraf sınırın Türkiye yakasında, Nusaybin’de, Ocak 2009’da çekildi; Suriye’den oraya geçiş bu sayfanın konusu değil.

Neyi kaçırma

Haseke’deki buluşma noktasını. Cağcağ kent merkezinde Habur’a karışıyor ve kentin höyüğü Tell el-Haseke bu kavşağa 1700 metre uzakta. Kentin iki suyu ve en eski katmanı aynı küçük alanda duruyor.