Tell el-Haseke (Haseke Höyüğü)

Tell el-Haseke, Haseke kent merkezinde, Habur’un sol kıyısında yükselen iki buçuk hektarlık bir höyük. Kentin içinde kazılmış tek tarihî alan bu. 2008-2011 arasındaki kazı üst üste üç seviye açtı: en altta bir Yeni Asur yapısının köşesi, ortada bazalttan bir Bizans katedrali, üstte 700 ile 1500 arasına tarihlenen Arap-İslam seviyesi. Ziyarete açık olup olmadığı ise son bir yılda doğrulanamadı.

Nerede

Höyük kent merkezinde, Habur ile Cağcağ’ın buluştuğu noktaya 1700 metre. Deniz seviyesinden 329 metre yüksekte ve ildeki en büyük tepelerden biri. Üstünde uzun yıllar Fransız Mandası döneminden kalma Sa’d bin Ebi Vakkas kışlası durdu. Tepe 2002’de Savunma Bakanlığı’ndan Kültür Bakanlığı’na devredildi, çevresi duvarla çevrildi ve Fransız binaları onarıldı.

Kazıda ne çıktı

Kazıyı 2008-2011 arasında, Haseke eski eserler müdürü Abdulmesih Bağdo’nun başkanlığında ulusal bir ekip yaptı. En dikkat çekici buluntu Bizans seviyesindeki katedral: bazalttan yapılmış, alçıyla sıvanmış, 31 metreye 18 metre, üç nefli. Nefleri bazalt sütun kaideleri ve haç işlemeli alçı başlıklar ayırıyor; pişmiş tuğla döşeme geometrik desenli. Duvarlar yer yer iki metreyi aşan yükseklikte ayakta. Yapının 650-700 kişi aldığı hesaplanıyor.

Katedral, 4. yüzyılda kurulan ve 11. yüzyıla kadar kullanılan bir kilise ve mezarlık kompleksinin parçası. Kutsal bölümün güneyinde vaftizhane ve sağlam kalmış vaftiz teknesi var, kuzeyinde diyakon odası ve iki küp bulundu.

Burası hangi kentti

Kesin değil. Kazı ekibinin hipotezi, Habur’un aşağısındaki Dur-Katlimmu’da (Tell Şeyh Hamad) çıkan tabletlerde adı geçen Asur kenti Makrisa ya da Magarisu. Bu bir öneri; yazıtla kanıtlanmış bir özdeşleştirme değil.

Neyi kaçırma

Vaftiz teknesinin üstündeki rölik sandığını. Sandık şehit kemiklerini taşıyordu ve üstüne dökülen yağ kemiklerin arasından süzülüp tekneye akacak biçimde düzenlenmişti. Katedralin 2011 sonrasındaki hâli teyit edilmediği için bu düzeneğin bugün yerinde görülüp görülemeyeceği bilinmiyor.

Bugünkü durum

Doğrulanamadı. Haseke kenti 2 Şubat 2026’dan beri hükümet güvenlik güçlerinin yönetiminde, ama alanın ziyaretçiye açık olup olmadığını söyleyen son bir yıldan kaynak yok. Temmuz 2020’de Haseke Eski Eserler Müdürlüğü, belediyeyi höyüğün koruma alanında yaptığı kazı ve inşaat yüzünden yargıya taşıdı; konu bir istinat duvarı ve 600 dükkânlık bir projeydi. Kapaktaki fotoğraf Ekim 2009’da, kazı sürerken çekildi; arkada onarılmış Fransız binaları görünüyor.