Haseke

Buğdayın şehri. Haseke, Cağcağ’ın Habur’a karıştığı yerde, Cezire ovasının ortasında duruyor ve Suriye’nin kuzeydoğu köşesinin idari merkezi. Şehir olarak çok genç: bugünkü yerleşme 1922’de bir Fransız karakolu olarak açıldı, çevresine 1920’lerde Anadolu’dan ve Irak’tan gelen Süryani, Asuri ve Ermeni aileler ile Kürt ve Arap aileler yerleşti. Altındaki toprak genç değil. Şehrin tam ortasındaki höyükte Orta Asur, Bizans ve İslam dönemi katmanları çıktı; tepedeki yerleşme 15. yüzyılda sona erdi.

Nereden başlamalı

Merkezdeki höyükten. Kazı çukuru şehrin içinde, kenarında Fransız mandası döneminden kalma taş yapılar duruyor: Haseke’nin iki katmanını aynı bakışta gösteren tek yer burası. Sonra Habur kıyısına in; nehir şehri batıdan doğuya kesiyor ve kıyı hattı yürünebiliyor.

Şehirde

Haseke bir gezi şehri değil, bir ova merkezi: pazar, un fabrikası, hastane, valilik. Kırktan fazla cami ve dokuz kilise var. Kiliseler Süryani Ortodoks, Süryani Katolik, Asuri, Keldani, Ermeni Ortodoks, Ermeni Katolik ve Protestan cemaatlerine ait ve birbirlerine yürüme mesafesinde. Çarşıda Arapça, Kürtçe ve Süryanice aynı anda duyuluyor; şehrin takviminde hem Ramazan bayramı hem Paskalya hem de bahar bayramı Newroz var. 1930’larda Irak’taki Simele katliamından kaçan Asuriler Habur boyunca köyler kurdu; o köy dizisi hâlâ nehrin kıyısında duruyor, ama son yirmi yılda nehrin çekilmesi ve savaş nüfusun büyük bölümünü başka yerlere taşıdı.

Çevresinde

Asıl sebep bu. Haseke Yukarı Habur’un höyük kuşağının ortasında oturuyor ve bu kuşak Mezopotamya’nın en erken kentlerini taşıyor. Tell Brak — antik Nagar — karayoluyla 40 kilometre kuzeydoğuda ve dünyanın bilinen ilk kentlerinden biri sayılıyor. Tell Beydar — Nabada — 35 kilometre kuzeyde, iç içe iki dairesel suruyla ovaya bir hedef tahtası gibi çizilmiş. Tell Halaf — Guzana — 94 kilometre kuzeybatıda, Türkiye sınırındaki Resulayn’ın yanında; bütün bir tarih öncesi kültür adını oradan alıyor. Üçünün buluntularının büyük bölümü Deyrizor Müzesi’nde, bir bölümü Halep’te, bir bölümü Berlin ile Londra’da.

Güvenlik ve erişim

Bu bölge savaş yıllarında Şam’dan ayrı bir özerk yönetim altındaydı. Ocak 2026’da geçiş hükümetiyle çatışma çıktı; ayın sonunda kademeli askerî ve idari birleşmeyi öngören bir anlaşma yapıldı ve hükümet güçleri şubat başında şehre girdi. 20 Ağustos 2026’da kuzeydoğunun kurumlarının devlete katılımının tamamlandığı, beş gün sonra da silahlı gücün dağıtıldığı açıklandı. Bunların hiçbiri bölgenin güvenli sayıldığı anlamına gelmiyor. IŞİD artıkları kırsalda saldırı düzenlemeye devam ediyor; şehirdeki hapishaneye 2022’de yapılan baskın altı gün süren bir çatışmaya dönmüştü. Cephe hattı olmuş kırsalda patlamamış mühimmat bildirilen bir risk ve höyükler tam olarak o kırsalda. Resmî seyahat uyarıları Suriye’nin tamamı için en yüksek seviyede duruyor, kuzeydoğu bu uyarılarda ayrıca anılıyor. Yola çıkmadan güzergâhın o günkü durumunu yerelden sor, işaretli yoldan ayrılma, kontrol noktalarında fotoğraf çekme, gece şehirlerarası yola çıkma.

Ne zaman gidilir

Yarı kurak iklim. Yaz çok sıcak ve kuru, kış serin ve yağışlı; bazı geceler ayaz yapıyor. Mart–mayıs ile ekim–kasım arası tek makul aralık. Ova baharda yeşil, temmuzda sarı ve gölgesiz; höyükte tek bir ağaç yok.

Nasıl gidilir

Şam’dan karayoluyla yaklaşık 730 kilometre, Deyrizor üzerinden. Kamışlı 84 kilometre kuzeyde, yol bir saat civarında. Şehir içi mesafeler kısa. Höyüklere toplu taşıma gitmiyor; araç gerekiyor ve sürücünün bölgeyi bilmesi gerekiyor.