Cebel Abdülaziz

Cezire ovası Fırat’tan Irak sınırına kadar düzdür; o düzlüğü bozan tek şey bu sırt. Doğu-batı doğrultusunda uzanıyor, 85 kilometre uzunluğunda ve 15 kilometre eninde; tepeler ile vadiler dizisi 300 metreden 932 metreye çıkıyor. Kuzeydoğu Suriye’de başka yükselti yok — en yakınları güneybatıda Bişri dağları ve doğuda, Irak’ta başlayan Sincar sırtı.

Nasıl gidilir

Haseke’nin 35 kilometre batı-güneybatısında. Şehirden çıkan yol sırtın kuzey eteğini takip ediyor; köylere sapan tali yollar toprak ve yağmurdan sonra geçilmez oluyor.

Ne kadar sürer

Yarım gün. Eteğe kadar araçla, sonra yürüyüşle. Sırtın tamamını bir günde görmek mümkün değil.

Adı nereden geliyor

Sırtın eski adı el-Hiyal’di. Bugünkü adı, Selahaddin’in ordusunda Kürt bir komutan olan ve burayı tahkim edip üs olarak kullanan Abdülaziz’den geliyor.

Ne görülür

Manzara ve ölçek. Ovadan bakınca alçak görünen sırt, üstüne çıkıldığında Cezire’nin bütün düzlüğünü açıyor. Sırtın üstünde bir doğa koruma alanı ilan edildi; eteğine yayılmış yirmi kadar köy ve otuz kadar küçük çiftlik yerleşimi var. Buradaki halkın neredeyse tamamı Bakkarat el-Cebel aşiretinden Araplar; tek bir köy Sayyad aşiretinden.

Neyi kaçırma

Bölgenin yoksulluğunun sebebini. Osmanlı döneminde burası göçer Arap sürü sahiplerinin geçtiği bir alandı; sınırlar çizilip Fransız Mandası yerleşik tarımı dayatınca aşiretler yerleşmek zorunda kaldı ve ilk kalıcı köy ancak 1950’lerde kuruldu. Toprak kurak, koruma alanı da arazi kullanımını kısıtlıyor; 2007’de yapılan sayımda eteğin toplam nüfusu on beş bini bulmuyordu ve pek çok aile Haseke ile Tel Tamir’e göç etmişti.

Bugünkü hâli

Sırt savaş boyunca birkaç kez el değiştirdi ve 2015’ten beri Kürt güçlerinin denetiminde. Yollarda kontrol noktası var, koruma alanının bugünkü durumu ve ziyarete açık olup olmadığı bağımsız kaynaklarla doğrulanamıyor. Bu sayfa sırtın ne olduğunu anlatıyor; bugün gidilebileceğini söylemiyor.