Tell Taban (Tabetu)

Tell Taban, Haseke’nin güneyinde, Habur üzerindeki baraj gölünde ada olarak kalmış bir höyük. Antik adı önce Tabatum, sonra Tabetu. MÖ 18. yüzyılda Mari tabletlerinde bölge merkezi olarak geçiyor; MÖ 14. yüzyılın ortasından 12. yüzyılın başına kadar da Asur’a bağlı yerel bir hanedanın merkeziydi. Kazılar 100’den fazla çivi yazılı tablet çıkardı ve bu yazılar kentin iki ayrı çağını adıyla, kralıyla ve tapınağıyla anlatıyor.

Nerede ve nasıl gidilir

Haseke kent merkezinin kuş uçuşu 19 kilometre kadar güneyinde, Habur vadisinde. Baraj gölü yükselince höyüğün çevresi suyla doldu; bugünkü su seviyesinde höyük gölün içinde bir ada. Höyüğün kendisi su altında değil ve üstünde görülecek şey var, ama ona ulaşmak su seviyesine bağlı. Bugünkü erişimi doğrulayamadık; yola çıkmadan Haseke’de yolu ve suyun durumunu sor.

Ne kadar sürer

Kıyıdan bakmak birkaç dakika sürer; höyüğe çıkılabiliyorsa üç çeyrek saat yeter. Alan küçük ve yamaçları dik.

Tabatum: Mari’nin uzak çiftliği

MÖ 18. yüzyılda Tabatum, Mari’den 200 kilometre kadar uzaktaydı ama Mari kralı Zimri-Lim’in burada büyük bir çiftliği vardı. Mari arşivindeki bir mektup, kenti Qattunan eyaletine katmak için gönderilen bir memurun vardığında kenti bomboş bulduğunu anlatıyor: halk, adı verilmeyen bir tehlikeden kaçmıştı. Sonra Babil kralı Samsu-iluna kenti yıktı ve bölge bir süre Terqa merkezli Hana krallığına geçti.

Tabetu ve Mari Ülkesi kralları

MÖ 14. yüzyılın ortasında Mitanni çözülürken bölge Asur’un eline geçti. Tabetu’daki yerel hanedan tahtını korudu ve 12. yüzyılın başına kadar Orta Asur krallarına bağlı kaldı. Hükümdarlar kendilerine Tabetu ve Mari Ülkesi kralları diyordu. Buradaki Mari, Fırat üzerindeki eski Mari değil; büyük olasılıkla orta Habur çevresinin adı. İlk iki kralın adları Hurrice, sonrakiler Asurca ad aldı. Kentte tanrıça Gula’ya ait bir tapınak olduğu düşünülüyor. Burada bulunan bir mektup ise Sebettu tapınağına 1 sutu ince yağ gönderileceğini yazıyor.

Neyi kaçırma

Buluntular arasındaki okul alıştırmaları. Tell Taban arşivi yalnızca idari yazışma değil: Weidner tanrı listesinin Eski Babil dönemine ait bir nüshası ve yazıcı okulunda çalışan öğrencilerin alıştırmaları da buradan çıktı. Habur kıyısındaki bu taşra kentinde çivi yazısı öğretiliyordu.

Kazı ve bugünkü durum

Kokushikan Üniversitesi ekibi, Hirotoshi Numoto yönetiminde, 1997-1999 arasında Haseke barajının etkisine karşı bir kurtarma kazısı yaptı ve 2005-2010 arasında yeniden çalıştı. Çoğu yapı yazıtı olan yazılı nesneler ve Eski Babil ile Orta Asur dönemine ait 100’den fazla tabletlik arşiv bu iki dönemde çıktı. 2010’dan beri kazı yok. Höyükte bekçi ya da ziyaret düzeni olup olmadığını doğrulayamadık.