Busra Dabbağa Medresesi (Ebu’l-Fida)

Busra’nın güneydoğu köşesinde, Birket el-Hac’ın kuzey duvarının hemen üstünde bir Eyyûbî medresesi yükseliyor. Kitabesi yapımı hicri 622’ye, miladi 1225-1226’ya tarihliyor ve mimarın adını da veriyor. Havuzun onarımı ve yakındaki köprüyle birlikte, Eyyûbîlerin Busra’daki hac yolu programının tarihi, ustası ve banisi bilinen parçası.

Nerede, nasıl gidilir

Birket el-Hac’ın kuzey kenarında. Tiyatrodan doğuya yürüyüp havuza varınca kuzey duvarın üstündeki yapıyı görmek mümkün. Girişler doğu ve batı yanlarda; asıl cephe havuza bakan güney yüz. Haritalarda yapının kesin noktası tek bir kaynağa dayandığı için bu sayfada harita yok.

Adları

Aynı yapı birkaç adla geçiyor. “Dabbağa”, yani tabakhane adı 20. yüzyılın başından beri kayıtlı; bol su isteyen tabakhanelere yakınlıktan gelmiş olabilir, ama yapıyla bir tabakhane arasında belgelenmiş bir bağ yok. “Ebu’l-Fida” adı yaptıranın künyesinden. Harita uygulamalarında cami, hasar listelerinde ise Dabbağa Camii diye anılıyor. Halep’teki Dabbağa Camii başka bir yapı.

Kim yaptırdı

Cephenin ortasında, antik bir saçaklıkla taçlandırılmış kitabe duruyor. Mimar olarak Mükenna bin Abbad adı geçiyor. Yaptıran, o sırada Busra’yı kardeşi el-Muazzam İsa adına yöneten Eyyûbî prensi es-Salih İsmail. Vakfeden olarak ayrıca emir Şemseddin Sungur es-Salihi anılıyor; aynı subay bir yıl sonra Vadi Zeydi köprüsünü onarttı. Yapımı emredenle vakfedenin ayrı kişiler olması alışılmadık bir durum ve masrafın bölüşüldüğünü gösteriyor olabilir. Yapıda hicri 630, miladi 1232-1233 tarihli ikinci bir kayıt da var.

Neyi kaçırma

Güney duvarın dibindeki açıklıklara bak. Bunlar yapının havuzu dolduran ve suyu dağıtan kanal düzenine bağlı olduğunu gösteriyor. Aynı dönemde içinde hamam yapılan kaleye su taşımayla ilişkili olmaları muhtemel. Doğuya, havuzun kuzeydoğu köşesine yürüyünce 1257 tarihli küçük Yakut Camii’ne varılıyor.

Bugünkü durum

Yapı 1967 ile 1981 arasında Ömer Camii ve Mebrek ile birlikte onarıldı. Suriye Eski Eserler Genel Müdürlüğü Eylül 2014’te minarenin üst kısmında, Mart 2015’te namaz salonunun kubbeye yakın üst duvarında hasar bildirdi; hasar listesinde belirgin hasar sınıfında. Sonradan onarılıp onarılmadığı ve içine girilip girilemediği doğrulanamadı.