Deyruni Şapeli

Barişa Dağı’nda, Bakırha’nın altındaki yamaçta tek başına duran küçük bir manastır şapeli. Planı basit bir dikdörtgen, ama pencerelerin çevresindeki taş işçiliği ince. UNESCO’nun danışma kurulu ICOMOS 2011 değerlendirmesinde Deyruni’yi nadir süsleme kalitesinde ve çok iyi korunmuş bir manastır şapeli olarak tanımlıyor. Barişa Dağı arkeolojik parkı için adıyla sayılan dört öğeden biri burası.

Nasıl gidilir

Bab el-Hava sınır kapısının güneyinde, Dana nahiyesinde. Önce Bakırha’ya gidiliyor; şapel oradaki yerleşimin 580 metre kuzeyinde, yamacın aşağısında. Dar Kita 685 metre kuzeydoğuda. Yani şapel iki Ölü Şehri birbirine bağlayan yürüyüş hattının üstünde duruyor. Toplu taşıma yok; İdlib ya da Sarmada’dan şoförlü araç tutuluyor.

Ne kadar sürer

Yarım saat. Şapelin dört yüzünü dolaşmak ve pencere sıralarını okumak için yetiyor. En iyisi Bakırha ile Dar Kita arasında yürürken uğramak.

Ne görülür

Howard Crosby Butler, 1929’da yayımlanan Early Churches in Syria kitabında bu şapeli en sade planın en sade süslemeyi getirmediğine örnek olarak veriyor. Plan tek bir dikdörtgen ve tek bir kapı. Uzun yan duvarların her birinde yukarıda beşer pencere açılıyor. Kısa uçların her birinde aşağıda üç, yukarıda iki pencere, alınlıkta da bir pencere daha var.

Süsleme pencerelerin çevresinde toplanıyor. Kapıların silmeleri zengin. Üst pencerelerin denizlik hizasında derin bir silme bütün yapıyı dolanıyor ve her pencerede yuvarlak kemerin üstünden geçip yeniden aşağı iniyor. Uçlardaki üç alçak pencere, aralarında kıvrılan ve sıranın sonunda helezonla biten silmelerle çerçevelenmiş. Alınlıkların kornişi ağır, alınlık pencerelerinin de silmeli çerçevesi var. Dumbarton Oaks arşivindeki 1996 tarihli fotoğraflarda batı ve güney cepheleri alınlığa kadar ayakta.

Adı nereden geliyor

Haritalarda Deirouni, ICOMOS raporunda Deiroune, Butler’ın kitabında Burdj id-Deruni adıyla geçiyor. Burc Arapçada kule demek. Arama yaparken üç yazımı da denemek gerekiyor.

Bugün ne durumda

Savaş yıllarında Barişa Dağı’ndaki Ölü Şehirlere yerinden edilmiş aileler sığındı. Şapelin bugünkü durumu hakkında doğrulanmış güncel bir kayıt bulamadık. Oturulan bir yapıya girme. Kırsal İdlib’de patlamamış mühimmat bildirilen bir risk: patikadan çıkma, yerde duran metal parçalara dokunma.

Neyi kaçırma

Batı cephesinin alt pencere sırası. Üç pencerenin arasındaki silmeler kıvrılıyor ve iki uçta helezona dönüyor. Butler’ın tarif ettiği süsleme en açık bu sırada okunuyor.