Tell Beydar

Tell Beydar havadan bakınca bir hedef tahtasına benziyor ve bu tesadüf değil. Höyük, arkeologların Kranzhügel — “çelenk tepe” — dediği tipin örneği: ortada surla çevrili dairesel bir tepe, onun çevresinde yine dairesel, yine surla çevrili bir aşağı kent. İç surun çapı 300 metre, dış surunki 600; dış sur beş metre kalınlığında ve dört kapılı. Kent MÖ 2800 dolayında kuruldu, MÖ 2450’de Nagar krallığına bağlı bir eyalet merkezi oldu ve o dönemde adı Nabada’ydı.

Nasıl gidilir

Haseke’nin karayoluyla 35 kilometre kuzeyinde, kuzeye Derbesiye’ye çıkan yolun üstünde. Araçla yaklaşık bir saat. Höyük yoldan görünüyor; ovada yirmi yedi metre yükseliyor.

Ne kadar sürer

Bir buçuk saat yeter. Merkezî alan yirmi iki hektar ama gezilen kısım tepenin üstü.

Ne görülür

Tepede erken hanedanlar dönemine ait bir saray var: elli metreye altmış metre, elli oda, sıvalı duvarlar ve büyük bir orta avlu. Saray daha eski, on sekiz odalı bir sarayın duvarlarını kullanarak kurulmuş — yani yapı iki kez yapılmış ve ikincisi birincinin üstüne oturmuş. Kent merkezinde beş büyük tapınak kazıldı; beşi birlikte merkezin altıda birini kaplıyor, ki bu bir Mezopotamya kenti için olağandışı bir oran. Tepenin en üstünde ise çok daha geç bir katman duruyor: Helenistik dönem yerleşmesi.

Neyi kaçırma

İki dairenin izini yerden takip et. Aşağı kent MÖ üçüncü binyılın ortasından sonra boşaldı ve sur hattı bugün tarlanın içinde alçak bir kabartı olarak sürüyor; höyüğün eteğinden bakınca çember görülüyor. İkinci şey görünmez ama kaydı burada bulundu: alanda iki yüz elliye yakın erken çivi yazılı tablet çıktı ve bunların çoğu tek bir arşive ait. Tabletler kral yazıtı değil, çiftlik defteri — hangi sürüden kaç koyunun kırkıldığını sayıyorlar. Ebla’nın yıkılışından bir kuşak öncesine tarihleniyorlar ve Nagar ile Nabada arasındaki bağı bu defterler kurdu.

Bugünkü durum

Alan 1992 ile 2010 arasında on yedi sezon kazıldı; Suriye ile Avrupa ortak ekibi çalıştı ve aralarda restorasyon sezonları yapıldı. Buluntular Deyrizor Müzesi’nde. Höyüğü tehdit eden şey savaş değil, komşu köyün yayılması: son yıllarda konut yapımı alanın eteğine dayandı. Gitmeden önce yolun durumunu Haseke’de sor.