Tell Hazna

Tell Hazna, Haseke’nin 25 kilometre kuzeydoğusunda, Hazna köyünün yanında yükselen 17 metrelik bir höyük. Çapı 150 metre; küçük ama dik. Üstteki 12 metresi Erken Hanedanlık I-II dönemine, alttaki 4 metresi Ubeyd ve Uruk çağlarına ait. MÖ 2900 ile 2700 arasında tepesinde, kerpiç bir platform üstüne kurulmuş kuleli ve çok teraslı bir yapı kompleksi vardı. Bu kompleksin ne olduğu hâlâ tartışılıyor: kazı ekibi tapınak diyor, başka araştırmacılar kalabalık bir yerleşim ve büyük tahıl depoları.

Nerede

Yukarı Habur ovasında, Cağcağ’a karışan Vadi Hanzir havzasında: Tell Brak’ın 14 kilometre batısı, Çağar Bazar’ın 25 kilometre güneyi. Aynı çevrede irili ufaklı birkaç höyük daha var; en büyüğü Tell Hazna I, bu sayfanın anlattığı yer. Tell Brak ile aynı güne sığıyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. Höyük küçük; tepeye çıkıp kazının açıldığı güney ve batı yamaçlarını dolaşmak yetiyor.

Kazı ne buldu

Rusya Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü, Rauf Munçayev yönetiminde 1988’den 2010’a 22 sezon kazdı ve güney ile batı yamaçlarında 2000 metrekareden fazla alan açtı. Doğu yamacı 7 metre yüksekliğinde, kalınlığı yer yer 4 metreyi bulan, dışı şevli bir duvar sarıyor. Ekip bu duvarı savunmadan çok bölgenin sert rüzgârına ve yağışına karşı kurulmuş sayıyor.

Tepedeki kompleksin ortasında 8 metre yüksekliğinde bir kule duruyordu: kesik piramit biçiminde, tabanı 6 metreyi aşan, altında tonozlu küçük bir oda bulunan bir yapı. Bir kule nişinde hiç kullanılmamış 17 kil orak dişi ve bir damga mühür çıktı. Başka bir kulede kristal, akik, oltu taşı, turkuaz ve gümüş pandantiflerden oluşan bir istif vardı. Yapı terk edildikten sonra bir süre mezarlık oldu; 25 mezar kazıldı. Küçük buluntular arasında 27 tunç iğne, binlerce boncuk ve bir çalgıya ait sayılan, 2 santimetreyi biraz aşan hilal biçimli bir kemik parça var.

Tapınak mı, depo mu

Kazı ekibi alanı iki tapınakla açıklıyor, Yukarı ve Aşağı Tapınak, ve tahıl depolarının tapınağın denetiminde olduğunu düşünüyor. Karşı görüş aynı yapıları dinsel bir bileşeni olmayan, büyük gıda depolarına sahip yoğun bir yerleşim olarak okuyor. İki yorum da yayımlanmış ve ikisi de aynı kerpiç duvarlara dayanıyor.

Neyi kaçırma

Bir kilometre güneydeki ikinci höyük, Tell Hazna II. Çok daha eski: Hassuna kültürüne, MÖ 6. binyıla uzanıyor. Burada büyük bir kabın içine gömülmüş, bir yaşında bir bebeğin mezarı bulundu. Yanına bakır, taş ve deniz kabuğundan 200’den fazla boncuk konmuştu.

Bugünkü durum

Kazı 2010’da bitti. Tell Brak çevresinin idaresi 2026 başında değişti ve alana bugünkü erişimi doğrulayamadık. Höyükte bekçi ya da ziyaret düzeni olup olmadığı bilinmiyor. Gitmeden önce Haseke’de sor ve eski kazı açmalarının kenarından uzak dur.