Tell Hamidiye

Tell Hamidiye, Cağcağ nehrinin bir kıvrımında, Tell Barri’nin hemen kuzeyinde duran büyük bir yerleşim alanı. Eski Babil çağında küçük ama bölgede sözü geçen bir yerdi. Mitanni döneminde sur ve hendekle çevrili 245 hektarlık bir kente dönüştü; önce eyalet merkezi, sonra kraliyet konutu oldu. Mitanni kenti Taite’nin, Mari ve Ebla metinlerindeki adıyla Ta’idu’nun burası olduğu öneriliyor. Öneri güçlü ama kesin değil, başka yerler de gösterilmiş. Köyde alan Tell Hamidi diye de anılıyor.

Nerede

Haseke’nin kuzeydoğusunda, Yukarı Habur ovasında: Tell Brak’ın 20 kilometre kuzeyi, Tell Barri’nin (Kahat) hemen kuzeyi. Kaynaklar alanın kesin noktasında birbirini tutmuyor; bu yüzden sayfada harita yok. Tell Barri’ye gidip yolu oradaki köyde sormak en sağlam yöntem.

Ne kadar sürer

Bir saati biraz aşar. Alan dağınık: yüksek kale höyüğü, onun güneyindeki teras ve ovaya yayılan aşağı kentin izi. Zamanın çoğunu höyüğe çıkmak alıyor.

Ne görülür

Kentin planı üç kademe. En üstte 18 hektara yakın kale höyüğü var; kazılar burada 4 hektara yakın anıtsal bir saray ile daha küçük ikinci bir saray buldu. Güneyde, 5 metreyi aşan bir basamak aşağıda, surla çevrili teras uzanıyor. Teras duvarının kalınlığı 21 metre ve teras aşağı kente üç rampayla bağlanıyor. En altta aşağı kent. Mitanni kenti yıkıldıktan sonra eski sarayın kalıntısı üstüne bir Orta Asur sarayı kuruldu. Kale höyüğünün yüzeyi sonraki çağların açtığı çukurlarla epey bozulmuş.

Asur krallarının adları da burada çıktı: I. Salmanasar ve I. Tukulti-Ninurta adlarını taşıyan stel parçaları, III. Salmanasar’ın yazıtlı tuğlaları. Alan gerçekten Taite ise, MÖ 13. yüzyılın başında I. Adad-nirari’nin anlattığı yıkım bu kentin yıkımı.

Neyi kaçırma

Bira tabletleri. 2007’de güneybatı sarayının molozu içinde 17 tablet ve Mitanni mühürleriyle damgalanmış 94 etiket bulundu. Tabletlerin hepsi bira tayını listesi. Tayın alanların arasında Mısır, Kıbrıs, Ugarit ve Arrapha’dan gelenler var: bir Mitanni sarayında dört ayrı ülkeden insana dağıtılan biranın kaydı. Tabletler Deyrizor Müzesi’nde; höyükte görülen, onların çıktığı sarayın yeri.

Bugünkü durum

Maurice Dunand ve Antoine Poidebard 1926’da alandaki Roma-Bizans surlarını not etti. 1930’ların başında Max Mallowan ile Agatha Christie buraya uğradı. Bern Üniversitesi ekibi Markus Wäfler ve Oskar Kaelin yönetiminde 1984’ten 2011’e kazdı ve 2010’da 41 hektarlık bir jeofizik tarama tamamladı. 1998’de ordunun burada füze mevzii kurma girişimi alanın bir kısmına zarar verdi. 2011’den beri kazı yok. Alanın bugünkü durumunu doğrulayamadık: bekçi, işaret ya da ziyaret düzeni olup olmadığı bilinmiyor. Gitmeden önce Haseke’de ya da Tell Brak köyünde yolu ve alanı sor.