Tell Tuneynir (Thannuris)

Tell Tuneynir, Habur’un doğu kıyısında 40 hektarlık bir yerleşim alanı: ortada 18 metreyi aşan bir höyük, çevresinde aşağı kent. Burada MÖ 2700 dolayından 1401’e kadar, dört bin yılı aşkın bir süre iskân hiç kesilmedi. Roma ve Bizans döneminde adı Thannuris’ti ve Pers sınırına bakan bir kaleydi. İslam döneminde küçük bir kent oldu; Süryanice konuşan Hristiyanlar ile Arapça konuşan Müslümanlar orada birlikte yaşadı.

Nerede

Haseke’nin 15 kilometre güneydoğusunda, Habur’un doğu kıyısında. Basil Barajı 1997’de tamamlandı ve alanın bir bölümü bugün baraj gölünün içinde, su seviyesine göre sular altında kalabilen bir kesimde duruyor. Höyük görünür durumda; aşağı kentin ve kazı alanlarının ne kadarının su altında olduğunu ve bugünkü erişimi doğrulayamadık.

Ne kadar sürer

Bir saat. Höyüğe çıkıp aşağı kentin kıyıya uzanan kısmına bakmak için yeter.

Thannuris: iki imparatorluğun sınırı

MÖ 1. yüzyılda Habur, Roma ile Part İmparatorluğu arasındaki sınır oldu ve küçük çiftçi yerleşimi önemli bir kasabaya dönüştü. Yerli atlı okçulardan kurulu ala prima nova Diocletiana birliği, Thannuris ile bugünkü Tell Aceje olan Horaba arasında konuşluydu. 6. yüzyıl tarihçisi Prokopios’a göre imparator Iustinianus kaleyi tahkim ettirmek istedi. İlk deneme, Belisarius komutasındaki ordunun Sasanilere yenilmesiyle sonuçsuz kaldı; sonraki girişim tuttu ve Thannuris, Prokopios’un deyişiyle gerçekten zorlu bir kale oldu. Yine de Persler 587’de, savunmasız bırakılmış kaleyi aldı.

Kilise, manastır ve Timur

Kentin kilisesi 6. yüzyıldan 12. yüzyıla kesintisiz kullanıldı. 5. ya da 6. yüzyılda kireçtaşından yapılan manastır birkaç kez onarıldı ve 15. yüzyıla kadar içinde yaşandı. 1401’de Timur’un ordusu kenti yıktı. Osmanlı döneminde Durin kanalı boyunca çadır kuran yarı göçebelerin vergi merkezi burasıydı; alanda bir Osmanlı askerî yapısı ve mezarlar bulundu.

Neyi kaçırma

Katmanların sürekliliği. MÖ 2000 dolayında bölgedeki pek çok yerleşim toplu olarak terk edildi ve bir daha kurulmadı; Tell Tuneynir bu terkten etkilenmedi. Nineve V çömleğinden Osmanlı mezarına kadar dört bin yılın malzemesi aynı tepede üst üste duruyor. Güneydeki Tell Aceje ve Tell Taban ile birlikte Habur boyunca Asur’dan Roma’ya uzanan hattın bir halkası.

Kazı tarihi

Austen Henry Layard 1853’te Habur vadisini tararken buradan geçti. Friedrich Sarre ile Ernst Herzfeld 1911’de, Antoine Poidebard 1934’te alanı inceledi; Poidebard haritasını çıkardı. Wolfgang Röllig ile Hartmut Kühne 1977-1978’de, Jean-Yves Monchambert 1983-1984’te çalıştı. Basil Barajı tehdidi üzerine, Suriye Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün isteğiyle St. Louis Community College ekibi Michael ve Neathery Fuller yönetiminde 1986’da alanı değerlendirdi ve 1987’de kazıya başladı. Baraj bittikten sonra kazı yağış durumuna göre sürdü; son sezon 2004.