Busra Trajan Sarayı (Kasr ed-Deyr)

Busra’nın doğu mahallesinde, büyük kare bir avlunun iki yanında ayakta duran kanatlar halk arasında Kasr ed-Deyr ed-Dracan, bugünkü kaynaklarda da Trajan Sarayı diye anılıyor. Ad yanıltıcı. Yapı Roma imparatoru Trajan’la ilgili değil; güncel araştırma onu 5. ve 6. yüzyıldan bir Bizans konutu olarak tanımlıyor. Bugün 1850 metrekare tutuyor ve Busra’da ayakta kalan tek büyük Bizans sivil konutu.

Nerede, nasıl gidilir

Kentin doğu mahallesinde, Nabati Kemeri’nin, mahalledeki büyük kilisenin ve Birket el-Hac’ın yakınında. Yapının kesin noktası haritalarda işaretli değil; bu yüzden sayfada harita yok. Nabati Kemeri’ne varınca çevrede sormak en kolay yol.

Adı neden yanlış

H. C. Butler burayı Roma valisinin sarayı saydı ve Trajan adı bu okumadan kaldı. Sonraki araştırma yapının Bizans döneminde kurulduğunu, yer yer 2. ve 3. yüzyıl yapılarını yeniden kullandığını gösterdi. Arapça Wikipedia onu piskoposluk sarayı olarak anıyor. Katedralin yanında ayrı bir piskoposluk sarayı daha bulunuyor; ikisi ayrı yapılar ve sık karıştırılıyor.

Ne görülür

Avlunun kuzeyinde ve güneyinde iki kanat ayakta; doğu ve batı kanatları daha az korunmuş. Kuzey, güney ve doğu kanatları uzun ve dardı, önlerindeki bir revakla birbirine bağlanıyordu. Revak bugün yok, ama cephe boyunca uzanan konsol dizisi ve birkaç sütun kalıntısı onu kanıtlıyor. Üst kat odalarına geçiş bu revaktan sağlanıyordu; kuzeybatı ve güneybatıdaki iki merdiven üst galeriye çıkıyordu.

Doğu kanadının dış cephesinde dikdörtgen ve yarım daire nişler iki sıra halinde dönüşümlü diziliyor. İki sıranın arasında revak kirişlerinin yuvaları görülüyor. Batı kanadından yalnız uzun bir duvar ve kuzeyde küçük bir kapı kalmış.

Neyi kaçırma

Güney kanadın üst katındaki üç apsisli salon yapının en dikkat çekici mekânı. Ortada kare bir alan var; kuzeyi geniş bir kapıyla galeriye açılıyor. Doğusunda ve batısında yarım daire, güneyinde dikdörtgen bir apsis var ve apsisler orta alandan bir basamak yüksek. Bizans konutunun kabul salonu olarak okunuyor.

Bugünkü durum

Suriye Eski Eserler Genel Müdürlüğü Haziran 2014’te güney duvarında hasar bildirdi; hasar listelerinde hafif hasar sınıfında. Onarılıp onarılmadığı ve yapının içine girilip girilemediği doğrulanamadı.