Halep’te Bayâda: kaleden Bab el-Hadid’e

Kale meydanını Bab el-Hadid’e bağlayan tek bir yol Bayâda mahallesini boydan boya geçiyor ve iki yakasında dört yüzyılın yapıları sıralanıyor. Yürüyüş kalenin kuzeydoğu eteğinde, 1560 tarihli Hamevi Camii’nde başlıyor. 1450’de yapılan Bayâda Hamamı ile 1378 tarihli Saravi Camii yirmi metre arayla duruyor. Sonra Emir Toktemur el-Kiltavî’nin 1385’te gömüldüğü Kiltaviyye tepesine çıkılıyor ve yol, Kansu Gavri’nin 1509’da yeniden yaptırdığı Bab el-Hadid’de bitiyor. İki kilometreye yakın, altı durak, iki saat.

Yol

Kale meydanından kalenin çevresini dolaşan yola çık ve kuzeydoğuya yürü. Hamevi Camii’nin minaresi bu yoldan görünüyor; cami kale kapısından yürüyerek 600 metreye yakın. Vakfın mektebi caminin karşısında, sebili güneyinde, türbesi sebilin batısında. Bayâda Hamamı caminin hemen yanında. Saravi Camii hamamdan 20 metre ötede, Bayâda Çarşısı yönünde. Aynı ana yolda, Sadullah el-Malatî mescidinin tam karşısında Kastal et-Tavil var: sokaktan yalnızca aşağı inen bir merdiven ağzı görünüyor, yeri sorarak bulunuyor. Saravi’den Kiltaviyye tepesine 400 metreye yakın yürünüyor; son kısım dar ve basamaklı bir yokuş. Tepeden, eteğindeki Bab el-Hadid’e in. Kapının önündeki meydan rotanın sonu; kale meydanı ana yoldan 600 metre kadar geride.

Zamanlama

09:00’da kale meydanında ol ve kuzeydoğuya yürü. 09:10’da Hamevi Camii’nin önündesin: önce minareye, sonra caminin güneyindeki sebilin bitkisel süslemesine bak; yirmi dakika. 09:30’da Bayâda Hamamı. Yıkanmadan bakmak çeyrek saat sürüyor; hizmet olup olmadığını kapıda sor. 09:45’te Saravi Camii’ne varıyorsun. Sabah ekmek tezgâhları kapının önüne kuruluyor ve ışık taç kapıya vuruyor; yirmi dakika yetiyor. 10:10’da Kiltaviyye yokuşuna başla. Çıkış ve tepedeki bakış yarım saat. 10:45’te Bab el-Hadid: cepheyi gör, sonra geçide gir ve demirci dükkânlarının arasından yürü. Rota 11:05 dolayında bitiyor.

Dikkat

Hamevi ve Saravi camileri namaz vakitleri dışında çoğunlukla kilitli; kapının açık olup olmadığını mahalleden sor. İçeri girersen kadınlar için baş örtüsü gerekli, ayakkabı kapıda çıkıyor. Hamamın çalışıp çalışmadığına dair tarihli bir kayıt yok; saat ve ücret girişte öğreniliyor. Kiltaviyye tepesindeki okul işleyen bir kurum: okul bölümü ders günlerinde ziyarete kapalı, avluya girmeden önce sor. Memlûk medresesinden geriye avlu duvarları ve küçük bir kıbliye kaldı, anıtsal bir cephe bekleme. Yokuşa araç çıkmıyor. Bab el-Hadid’in onarımı 2021’de tamamlandı. Mahallenin geneli için tarihli bir hasar raporu yok; yıkık yapıya ve kapalı sokağa girme. Camilerde ve kapıda giriş ücreti yok.