Halep’te Kale Meydanı’ndan Cellum’a: Matbah el-Acemi, Şerefiyye ve Kevâkibî vakfı

Kale Meydanı’ndan çarşının güney yakasına, oradan Cellum mahallesine inen bu yürüyüş kentin üç kurumunu sırayla gösteriyor: idare, öğretim ve bakım. Başlangıç, 1933’te açılıp Ağustos 2014’te yıkılan hükümet konağının meydandaki yeri. Sonra 12. yüzyıldan kalan Matbah el-Acemi sarayı ve inşaatı kırk yıl süren Şerefiyye Medresesi geliyor. Cellum’da 1583 tarihli Behramiye Camii, Kevâkibî ailesinin cami, türbe ve medreseden oluşan vakıf kümesi ve 1354’te kurulan Bimaristan Arguni sıralanıyor. İki kilometreyi biraz geçen bir yol, altı durak, üç saat.

Yol

Büyük Seray kalenin hemen güneyinde, ana girişin bitişiğindeydi; batıda Sultaniye Medresesi, doğuda Yalbuga Hamamı yerini işaretliyor. Buradan meydanı batıya geç ve Ulu Cami’ye inen caddeye gir. Matbah el-Acemi 800 metreye yakın yürüyüşün sonunda, Sahibiye Camii ile Han el-Vezir’in karşısında. Çarşının içinden Ulu Cami’nin doğusundaki Sûk en-Nisvan’a geç; Şerefiyye birkaç dakika ötede, sokak kotundan geride. Buradan çarşının içinden batıya yürü: Behramiye Camii 400 metreye yakın ve çarşıdan bir kapıyla giriliyor. Behramiye’den güneybatıya, sur hattına doğru Cellumu’s-Suğra’ya in; Ebu Yahya el-Kevâkibî Camii yarım kilometreye yakın. Oradan Bab Kinnesrin yolundan kuzeydoğuya yürü; Bimaristan Arguni yolun üstünde, 500 metre kadar ileride.

Zamanlama

09:00’da kale meydanında, serayın yerinde ol ve meydan boşken güneye bak; çeyrek saat. 09:30’da Matbah el-Acemi’nin karşısındasın: taç kapının geçmeli taş çerçevesi ile kubbeyi aynı karede görmek için karşı kaldırıma geç. Çeyrek saat. 09:50’de Şerefiyye: çarşı açılırken kapı aralığından avluya bak; yirmi dakika. 10:20’de Behramiye’nin avlusundasın. Revakların arkasındaki hücre sıralarına ve kapı kemerlerindeki siyah-beyaz taş dizisine bak; yirmi beş dakika. 10:55’te Ebu Yahya el-Kevâkibî: türbenin başucundaki kitabeyi oku, sonra doğudaki medreseye basamaklardan çık. Yirmi beş dakika. 11:30’da Bimaristan Arguni: pirinç kaplı kapı kanatlarına içeri girmeden bak, sonra sekizgen havuzlu avluya geç. Rota 12:00 dolayında bitiyor.

Dikkat

Serayın yerinde bina yok; yıkıntıya girme. Matbah el-Acemi’nin iç mekânının açık olup olmadığı doğrulanmadı. 2018 fotoğraflarında taç kapı ayaktaydı ve ahşap kanatların yerinde bir kepenk vardı; esnafa sor. Şerefiyye’de onarım ve mülkiyet durumu değişebiliyor, girişi yerinde teyit et. Kevâkibî kümesi için elimizdeki ayrıntılı tarif yüz yıllık; hangi parçanın bugün ayakta olduğunu kapıda sor. Cellum 2012 ile 2016 arasında cephe hattındaydı ve çarşılarda onarım sürüyor. Camilere girersen kadınlar için baş örtüsü gerekli, ayakkabı kapıda çıkıyor. Behramiye ve Kevâkibî Camii ücretsiz; Matbah el-Acemi, Şerefiyye ve Bimaristan’da ücret değişken, girişte teyit et. Kapalı sokağa ve yıkık yapıya girme.