Halep’te Kastal el-Harami’den Bab el-Ahmer’e: kalenin doğusunda Memlûk camileri

Kalenin kuzeyindeki ve doğusundaki mahallelerde, çarşı yürüyüşlerinin uğramadığı üç Memlûk camisi, bir sur kapısı ve bir Osmanlı hamamı sıralanıyor. Yürüyüş kuzeyde, 1461 tarihli Kastal el-Harami Camii’nde başlıyor. Bab el-Hadid’den surun dışına, Bankusa’ya çıkıp geri dönüyor. Sonra 1378 tarihli Saravi Camii’nden güneye iniyor ve kalenin doğusunda, Bab el-Ahmer Hamamı ile 1480 tarihli Bab el-Ahmer Camii’nde bitiyor. İki kilometre, altı durak. Bu mahalleler 2012-2016 arasında çatışmanın içindeydi ve her durağın bugünkü hâli farklı.

Yol

Kastal el-Harami, kale meydanının 1100 metre kuzeyinde, adını ondan alan mahallenin ortasında. Buradan güneydoğuya yürü; Bab el-Hadid’e yürüyerek 1 kilometreye yakın, rotanın en uzun parçası bu. Kapının geçidinden dışarı çık: Bankusa Camii 100 metre ötede, mahalle çarşısının içinde. Dönüşte kapıdan tekrar gir ve güneye, Bayada Çarşısı yönüne yürü; Saravi 600 metre sonra. Bayada Hamamı 20 metre ilerde. Saravi’den güneye 300 metre yürüyünce Bab el-Ahmer Caddesi’ne çıkıyorsun. Hamam caddenin üstünde, aynı adı taşıyan cami birkaç adım ötede. Kale meydanı buradan 300 metre batıda.

Zamanlama

09:00’da Kastal el-Harami’de ol. Sabah sebze arabaları caminin dibine kadar geliyor ve mahalle en canlı saatinde; yirmi dakika yetiyor. 09:45’te Bab el-Hadid’desin: cepheyi gör, sonra geçidin içindeki demirci dükkânlarına gir. 10:15’te Bankusa: önce mahalle çarşısı, sonra cami, toplam kırk dakika. 11:00’de Saravi’nin önündesin; kapısına ekmek tezgâhı kuruluyor ve sokak öğleye doğru kalabalıklaşıyor. 11:30’da Bab el-Ahmer’e var. Hamama bakmak on beş dakika, camiye bakmak on beş dakika; öğle ezanı yaklaşıyorsa önce camiyi gör. 12:00 dolayında kale meydanındasın.

Dikkat

Üç cami de namaz vakitleri dışında çoğunlukla kilitli; kapının açık olup olmadığını mahalleden sor. İçeri girersen kadınlar için baş örtüsü gerekli, ayakkabı kapıda çıkıyor. Kastal el-Harami’nin kubbesinde savaş hasarı var. Bankusa Camii’nin savaştan sonraki durumuna dair tarihli bir kayıt yok. Hamamda yıkanma hizmeti, saatler ve ücret değişiyor; girişte sor. Bab el-Ahmer Camii’nin konumu doğrulanmadı; mahallede Ağulbek adıyla da soruluyor. Yıkık yapılara ve moloz yığınlarına girme, kapalı sokağa sapma. Camilerde giriş ücreti yok.