Hama’da Mürabıt’tan Bab el-Cisr’e: Esad Paşa Hanı’ndan Kilaniyye Köprüsü’ne

Bu yürüyüş Hama’nın Osmanlı ticaret caddesinden Memlûk nehir kıyısına iniyor. Mürabıt caddesindeki iki handan, Esad Paşa el-Azm Hanı ile Rüstem Paşa Hanı’ndan başlıyor. Aynı ailenin yaptırdığı Azm Sarayı’ndan ve Nuri Camii’nden geçiyor, Asi’yi 14. yüzyıldan kalma Kilaniyye Köprüsü’yle aşıyor ve kale höyüğünün kuzey eteğindeki Azzi Camii’nde bitiyor. Altı durak, iki kilometreye yakın yürüyüş, üç buçuk saat kadar. Ölçülen bacakların en uzunu Rüstem Paşa Hanı ile Azm Sarayı arası: 750 metre.

Yol

Esad Paşa el-Azm Hanı’nın önünden başla. Han 2026’da restorasyona alındı ve içeri girilip girilemediği doğrulanamadı; siyah-beyaz taş sıralı, sivri kemerli portal ise caddeden görülüyor. Türkiye merkezli Kültür Envanteri hanı 1738’e, Arapça Vikipedi 1740’a tarihliyor. Mürabıt caddesini 340 metre izle; Rüstem Paşa Hanı caddenin doğu yakasında. Kanuni Sultan Süleyman’ın sadrazamı Rüstem Paşa hanı 1556’da yaptırdı. Giriş geçidinin sonunda dur: kemer, avlunun ortasındaki küçük kubbeli mescidi çerçeveliyor.

Handan kuzeye, nehre doğru yürü. Azm Sarayı’nı Esad Paşa el-Azm Hama valisiyken yaptırdı; yani sarayla ilk durak aynı baninin eseri. İki han ve bir konak, bir ailenin kentteki izini tek yürüyüşte topluyor. Saraydan 350 metre kadar sonra Bab en-Naura’da Nuri Camii’ne varıyorsun. Nureddin Mahmud Zengî camiyi 1162’de yaptırdı; kuzey kapısının üstündeki kitabe bunu kaydediyor.

Köprü caminin hemen yanında. Kilaniyye Köprüsü, el-Melik el-Efdal’ın 14. yüzyılın başında yaptırdığı taş köprü: 5 kemeri var, uzunluğu 40 metre. Üç adı var: Efdal Köprüsü, Beytü’ş-Şeyh Köprüsü ve Kilaniyye Köprüsü. 1982’de mahallenin tarihî yapıları yıkıldı; köprü ayakta kaldı ve üzerinden bugün de yürünüyor. Ortasında durup su dolaplarına bak, sonra karşı yakaya geç. Kale höyüğünün kuzey eteğindeki Bab el-Cisr mahallesinde Azzi Camii duruyor. Muhammed bin Hamza el-Azzî camiyi hicri 723, miladi 1323 yılında yaptırdı. Duvarındaki kitabe, dört yıl sonra, hicri 727’de yaptırdığı medreseden kalan tek iz; medrese bugün yok. Mutasavvıf Şeyh Alvan el-Hamevî bu mahallede 1468’de doğdu.

Zamanlama

09:00’da Esad Paşa Hanı’nın önünde ol; restorasyon ekibi oradaysa avluyu sormak için en uygun an bu. 09:30’da Rüstem Paşa Hanı’na geç ve yarım saat ayır; açık avlu sabah henüz serin. 10:15 gibi Azm Sarayı’na var ve bir saat ver. Ahşap tavanlar gün ışığı istiyor ve kapı saatleri değişken, bu yüzden öğleden önce orada olmak iyi. 11:30’da Nuri Camii’nde ol; öğle namazına denk gelirsen avluda bekle. 12:15’te köprüdesin; kemerler kıyıdan ancak iyi ışıkta seçiliyor. 12:45 civarı Azzi Camii’ne var. Kapısının bugünkü durumu bilinmiyor, bu yüzden plan cepheye ve kitabeye göre kuruldu.

Dikkat

Esad Paşa Hanı restorasyonda, Azzi Camii ise Kültür Envanteri’nde terk edilmiş olarak kayıtlı: ikisinde de içeri girmeden kapıdaki görevlilere ya da çevredekilere sor. Nuri Camii ücretsiz; omuz ve diz kapalı giyin, namaz sırasında içeri girme. Rüstem Paşa Hanı ile Azm Sarayı’nın giriş düzeni değişken, girişte teyit et. Hanlar işleyen iş yerleri: esnafın fotoğrafını çekmeden önce izin iste. Yol sorarken Esad Paşa Hanı için Şeriat Fakültesi binası, köprü için Nuri Camii’nin yanındaki köprü demek işe yarıyor. Ebu’l-Feda Camii Azzi Camii’ne 110 metre kadar uzakta; vakit kalırsa yürüyüşü orada bitirmek mümkün. Hama yazın sıcak; bu rota için ilkbahar ve sonbahar daha rahat.