Tartus’tan Baniyas’a kıyı: Marakiye, Burc es-Sabi, Marqab ve Kavz

Tartus ile Baniyas arasındaki kıyıda Marqab Kalesi tek başına durmuyordu. Denizde bir kulesi, kıyıda bir gözetleme noktası vardı; aşağıdaki kasabada da Tunç Çağı’ndan bir tepe ve geç Osmanlı’dan bir han duruyor. Bu rota Tartus’tan kuzeye çıkıp o dağınık parçaları sırayla bağlıyor: sığlıktaki Haçlı kulesinin temeli Marakiye, otoyolun yanındaki Burc es-Sabi, Marqab’ın kendisi, Kavz mahallesindeki eski sur izleri, Baniyas’ın deniz kenarı ve Beyt Cebbur Hanı. Altı durak, tek yön yaklaşık 45 kilometre, dönüşle birlikte araçla bir gün.

Yol

Tartus’tan sahil otoyoluyla kuzeye çık. Marakiye 23 kilometre kadar ötede, Harab Marakiye köyünün önündeki kıyıda; köyü sor. Kuleden görülecek şey, kıyıdan 100 metreden fazla açıkta, sığlıktaki temel izi. Kıyıdan otoyola dön ve kuzeye devam et. Burc es-Sabi, Marqab’ın 2 kilometre batısında, otoyolun hemen yanındaki 25 metrelik bir tepenin üstünde ve yoldan görünüyor. Kulenin altındaki yamaç 2012’de kaydı, otoyol kenarına araç bırakma. Güvenli bir durma yeri bulamazsan kuleyi Marqab’ın batı surlarından seyret. Marqab yolu sahil yolundan Baniyas’ın güneyinde ayrılıyor ve kısa bir tırmanışla kaleye varıyor; Marakiye’den kaleye 15 kilometre kadar. Kaleden Baniyas’a in, kasaba 6 kilometre kadar kuzeyde. Kavz mahallesi Baniyas Nehri vadisine bakan tepede. Kalıntılar evlerin arasında, mahallede Kalaat el-Kavz’ı sor. Oradan kasaba merkezine ve deniz kenarına in. Beyt Cebbur Hanı merkezde, sahil yolunun kenarında ve denize bakıyor. Tartus’a dönüş sahil otoyoluyla 38 kilometre.

Zamanlama

08:30’da Tartus’tan çık. 09:00’da Marakiye’desin; deniz sabahları çoğu zaman daha durgun ve temel izi durgun suda seçiliyor. Sakin bir günde sığlığın rengi çevresindeki sudan farklı görünüyor, kulenin yeri o açık leke. Burada 1285’te Memlûk sultanı Kalavun, kule sökülmezse Trablus’u kuşatacağını söyleyerek Trablus kontu VII. Bohemond’a kuleyi yıktırdı. Ocak ve Eylül 2022’de Suriyeli ve Rus sualtı arkeologları temelleri inceledi. Yarım saat yeter. 09:45’te Burc es-Sabi’nin yanından geçiyorsun: bazalttan iki katlı kare bir kule, Marqab’ın kıyıdaki küçük limanını gözetleyen nokta. Yirmi dakika. 10:15’te Marqab’dasın. Kara bazalt öğle güneşinde ısınıyor, sabah gezmek daha rahat. Kalavun Hospitalier şövalyelerinin kalesini 1285’te uzun bir kuşatmayla aldı, Marakiye kulesiyle aynı yıl. Şapel ve büyük kule ayakta. Batı surlarına çık: Akdeniz ufku karşıda, Burc es-Sabi aşağıda. Bir buçuk saat ayır. 12:15’te Kavz. Tepedeki tahkimat MÖ 15. yüzyıla ya da öncesine gidiyor. Aşağıdaki sur hattı 400 metre kadar uzanıyor ve iki kapı ile üç kulenin yerini taşıyor. Sur izlerinin en belirgin kaldığı yer dik güney yamaç, oradan vadi de görünüyor. Kavz’ı Mısır kayıtlarındaki Uza ile eşleştiren öneri tek bir yerel araştırmaya dayanıyor. Kırk beş dakika. 13:15’te Baniyas’ın deniz kenarındasın. Fenike döneminde Arwad’a bağlı bir limandı; Haçlılar Valenia dedi ve piskopos güvenlik için kasabada değil Marqab’da oturdu. Kıyı hattında bir saat yürü, kaleye aşağıdan bak. 14:30’da Beyt Cebbur Hanı. Kervansaray olarak başladı, 1935’te tütün deposu oldu, 1947’den sonra Ermeni aileler yerleştiği için Han el-Ermen diye anıldı ve 2012’de tescil edildi. Kapının eşiğinden iki katlı doğu kanadını ve tek katlı kuzey kanadını aynı karede gör. Yirmi dakika. 15:00’te dönüş yoluna çık; 15:35 dolayında Tartus’tasın.

Dikkat

Marakiye’de görülecek şey çok az, bunu bilerek git: kule suyun içinde, yapıya giriş yok ve dalgalı günde iz kayboluyor. Kuleye yüzerek ya da tekneyle yaklaşmanın kuralları bilinmiyor, kıyıdan bak. Kıyıdaki askerî ve sanayi alanlarında, Baniyas’ta da rafineri, santral ve liman çevresinde fotoğraf çekme. Burc es-Sabi’nin içine girilip girilemediği teyitli değil; tırmanmadan önce yerel olarak sor. Kavz’daki kalıntılar evlerin arasında ve bir kısmı özel mülkte olabilir, avluya ya da bahçeye girmeden sor. Beyt Cebbur Hanı özel mülk ve kuzey kanadının tavanı çökmüş: altına girme, kapıda biri varsa avluya bakmak için izin iste. Marqab’ın ücreti ve saatleri değişken, girişte teyit et. Gün uzun, yanına su ve azık al. Baniyas’ta 2013’te ve Mart 2025’te sivillerin öldürüldüğü olaylar yaşandı; yola çıkmadan güncel yol ve kontrol noktası durumunu yerel kaynaktan teyit et.