Halep’in kuzeybatısında bir gün: Sim’an Dağı’nın erken kiliseleri

Suriye’nin en erken kiliseleri Halep’in kuzeybatısındaki Sim’an Dağı’nda ve çoğu, Aziz Simeon Manastırı’na çıkan yolun bir kilometre yanında kalıyor. Bu gün onlardan beşini tek güzergâha diziyor: 100 kilometre, beş durak, hepsi araçla. Tarihi kesin bilinen en eski kilise, yani 372; depremin duvarlarını götürmesinden sonra sütunları üstünde kalmış bir bazilika; hâlâ oturulan bir köyün ortasındaki kilise; üç katmanlı bir tepe; ve Ölü Şehirler’in en eksiksiz kilisesi.

Yol

Halep’ten batıya, Dara İzze yönüne çık. Muşabbak Bazilikası 30 kilometre ötede ve yoldan 600 metre güneyde; asfalt bağlantı kilisenin önüne kadar gidiyor, çevrede köy yok. Buradan kuzeye, Deyr Semaan yönüne devam et; Aziz Simeon Manastırı’nın doğusundaki tali yol seni Basufan’a çıkarıyor. Kilise köyün ortasında, insanların yaşadığı sokakların arasında. Arabayı köyün kenarına bırak ve yürüyerek gir. Aynı yol Burc Haydar’dan geçip Kalota’ya varıyor: tepeye çıkılıyor ve üç katman yukarıda üst üste duruyor. Kalota’dan güneye 5 kilometre inince Harap Şems’in iki alınlığı ve sütun sırası yoldan görünüyor. Son durak Fafertin, oradan 5 kilometre güneybatıda; ayakta olan tek parça apsis, köy hâlâ oturuluyor. Halep’e dönüş yaklaşık kırk kilometre.

Zamanlama

08:00’de Halep’ten çık. Muşabbak’a sabah varmak iyi: kilise tepede tek başına ve alçak ışık duvar sıralarını pencere düzeninden ayırıyor. Basufan’a öğleden önce gir; köy o saatte ayakta ve kilisenin çevresinde durmak için izin gerekiyorsa soracak birini bulursun. Kalota bir buçuk saat alıyor, tepe çıkışı dâhil. Harap Şems’i öğleden sonraya bırak: eğik ışıkta üst kat sütunların üstünde havada duruyormuş gibi görünüyor, öğlende bu etki kayboluyor. Fafertin sonda, çünkü kısa. Kırk beş dakikada bitiyor ve karanlıktan önce yola çıkmış oluyorsun.

Dikkat

Bu beş yer arasında toplu taşıma yok; Halep’ten şoförlü araç tutuluyor ve sürücünün yolu bilmesi önemli, tali yollarda tabela seyrek. Yollar dar ve yer yer bozuk; toprağa sapan bağlantılar yağmurdan sonra çamurlanıyor. Basufan yaşayan bir köy: avlulara ve evlere fotoğraf çekme, kiliseye girmeden önce sor. Kalota’nın tepesine çıkış taşlık ve patika belirsiz, tabanı tutan ayakkabı giy. Hiçbir durakta gölge yok ve su satılmıyor, yanına al. Kışın gün kısa ve beş durak sığmayabiliyor; o mevsimde Fafertin’i çıkar.