Şam’da Kassa’dan Bab Tuma’ya: sur dışındaki Kutsal Haç Kilisesi ve Şeyh Arslan

Eski Şam’a giren yürüyüşlerin çoğu Bab Tuma’dan başlıyor. Bu rota kapıya dışarıdan, kuzeyden geliyor. 20. yüzyılın başında surun dışına taşan Hristiyan mahallesi Kassa’da başlıyor, 1927-1932 arasında yapılan Kutsal Haç Kilisesi’nin önünden geçiyor, 12. yüzyıl sufisi Şeyh Arslan’ın adını taşıyan mezarlığın kenarından dolaşıp Bab Tuma’da bitiyor. Toplam 1200 metre, dört durak, 90 dakika. Sokaklar düz, asfalt ve kaldırımlı; yoran şey mesafe değil trafik.

Yol

Kassa Caddesi’nin güney yarısında başla. Cadde mahalleyi boydan boya geçiyor; alt katı dükkân olan apartmanlar ve ızgara sokak düzeni Fransız Mandası döneminin planından kalma. Burada aranacak tek bir anıt yok, gezilen şey dokunun kendisi. Mahallenin adı topraktan geliyor: burada yapılan kil çömleğe kassa deniyordu.

Caddeden doğuya, Manama Caddesi yönüne dön. Kutsal Haç Kilisesi 280 metre ötede; çift kulesi ve kubbesi binadan önce çatıların arasından görünüyor. Kilise eski bir Kutsal Haç manastırının arsasında duruyor. İçeri girebilirsen mermer ikonostasa, yani sunağın önündeki ikona duvarına bak. 1936 tarihli; iki yanındaki ikonalar Grek, Suriye, Rus ve Batı üsluplarında. 10 Şubat 2013’te Patrik Yuhanna X’in tahta çıkış töreni burada yapıldı, aynı yılın kasımında binaya bir havan mermisi isabet etti.

Kiliseden güneye, sur hattına doğru in. Şeyh Arslan Mezarlığı 620 metre ileride, Şeyh Arslan Caddesi’nin kenarında. Şeyh 1077’de Kalaat Cabar’da doğdu, marangozlukla geçindi ve kazancını üçe bölüyordu: yemeğe, giyime, sadakaya. 1146’da öldü. Mezarlıkta hâlâ defin yapılıyor; kenarından geçmek ya da sessizce birkaç adım içeri girmek yeterli.

Caddeyi batıya 340 metre takip et, Bab Tuma Meydanı açılıyor. Kapıya önce dışarıdan bak, sonra içinden geçip dön ve iç yüzüne bak: dış cephe onarımlarla düzleşmiş, eski taş dizisi ve kemer izleri içeride daha okunur. Temeli Roma surunun yedi kapısından birine dayanıyor; bugün ayakta duran yapı 13. yüzyıl Eyyûbî işi.

Zamanlama

Akşamüstü yürü ve gün batımından yaklaşık iki saat önce Kassa’da ol. Mahalle bu saatte işten dönenlerle doluyor, Kassa Caddesi’ndeki dükkânlar açık. Kutsal Haç Kilisesi’ne yarım saat ayır; kapı kapalıysa cephe de bu durakta bakmaya değer. Mezarlığa hava kararmadan ulaş: burası gündüz ziyaret edilen bir yer, karanlıkta içeri girilmez. Bab Tuma’ya gün batımına doğru var; öğle saatinde meydan kalabalık oluyor. Kilisenin kubbesindeki haç karanlıkta aydınlatılıyor. Onu görmek istersen kapıdan kiliseye surun dışından geri dön, yol yaklaşık 500 metre.

Dikkat

Kilise ibadet yeri, mezarlık da yas yeri. Kilisede ayin varsa arkada dur ve fotoğraf çekme; pazar sabahları ve bayramlarda içerisi cemaatle doluyor. Kilisenin açılış saati sabit değil, yerinde sor. Mezarlıkta mezarların üstüne basma, kadın ziyaretçi başını örtüyor, cenaze varsa geri çekil. Bab Tuma Meydanı trafiğe açık: dikkatle karşıya geç, fotoğraf için karşı kaldırıma geç. Yürüyüşte giriş ücreti yok; kilisenin kendi uygulaması ise değişebilir.