Tartus’un güneyinde bir gün: Amrit’ten Kalaat el-Ureymeh’e

Tartus’tan Akkar ovasına inen kıyı şeridi üç bin yılı birkaç kilometreye sığdırıyor. Bu rota beş durakla o şeridi dolaşıyor. Fenike kenti Amrit’ten başlıyor, Haçlıların Chastel Rouge dediği Kalaat Yahmur’a geçiyor. Oradan Amarna mektuplarında adı geçen Sumur olduğu kabul edilen Tell Kazel höyüğüne iniyor. Sonra 1806’da yeniden yapılan Deyr Mar İlyas er-Rih manastırı geliyor. Gün, Akkar ovasına 180 metre yükseklikten bakan Kalaat el-Ureymeh’te bitiyor. Beş durak, 44 kilometre, araçla bir gün. Yahmur ile Ureymeh aynı zincirin halkalarıydı: kaleler birbirini görüyor, gündüz dumanla, gece ateşle haberleşiyordu.

Yol

Tartus’tan sahil yoluyla güneye çık. Amrit 7 kilometre ötede, sahil yolundan içeri sapınca on beş dakika. Amrit’ten doğuya, Yahmur köyüne 14 kilometre, yirmi dakika. Kale köyün içinde ve ana yoldan görünmüyor, köyde sor. Yahmur’dan güneye, Akkar ovasına in: Tell Kazel 14 kilometre, yine yirmi dakika. Höyük Nahr el-Abraş’ın sağ kıyısında; düz ovada tek başına yükselen basık tepesiyle kolay seçiliyor. Höyükten kuzeydoğuya, Safsafa yönüne 11 kilometre sür. Kalaat el-Ureymeh’i gösteren tabelada sap; manastır sapağı oradan 1 kilometre ötede. Manastırdan sapağa dön, kale 2 kilometre daha yukarıda ve son yol dar ve dik.

Zamanlama

08:30’da Amrit’te ol. Alan bir kilometreden uzun ve gölgesiz, bir buçuk saat ayır. Kuzeydeki Ma’abed tapınağında havuzun kenarına in: hücrenin kaidesi tek parça kayadan bırakılmış, yani havuz hücrenin etrafından oyulmuş. Güneyde silindirik mezar kuleleri ve kayaya oyulmuş stadyum var. 10:20’de Yahmur’dasın ve kırk beş dakika yetiyor. İki katlı donjon 16 metreye 14 metre, çevresindeki dış duvar 42 metreye 37 metre. İçeride bir merdiven var, dışarıda duvara bitişik bir merdiven daha yükseliyor. Selahaddin 1188’de saldırdı; Haçlılar kaleyi sonunda 1289’da Kalavun’a bıraktı. 11:30’da Tell Kazel’desin. Tabanı 350 metreye 325 metre, ovadan yaklaşık 25 metre yüksek. Tepeye çıkmadan eteğini dolaş: yamaçların dikliği toprağın altındaki surdan geliyor. Kırk beş dakika yeter. Yiyeceğini yanında getir ve öğle molasını gölgede ver. 13:30’da manastırdasın. Alt kattaki eski kilisede Halep ikon okulunun 1809 ile 1817 arasına tarihlenen ikonları ahşap ikonostasta asılı; kırk beş dakika ayır. 14:30’da Ureymeh’e çık ve bir saat on beş dakika ayır. Kale 300 metre uzunluğunda ve iki avlulu; güneybatı kulesi 30 metreye kadar yükseliyor. Kuleye çık ve kuzeye bak: Safita’nın Beyaz Kulesi ve Yahmur Kalesi çıplak gözle seçiliyor. Akşamüstü ışığında Tartus’a dönüş 25 kilometre.

Dikkat

Tell Kazel Akkar ovasında, Lübnan sınırına 10 kilometreden yakın; kontrol noktalarının durumunu yola çıkmadan teyit et. Höyükte bekçi, levha ya da düzenlenmiş yol yok. Kazı çukurlarına girme, yüzeyden parça toplama. Yahmur’da üst kata çıkan merdivenler korkuluksuz ve basamaklar aşınmış. Deyr Mar İlyas er-Rih çalışan bir manastır, omuz ve diz örten kıyafet götür. Manastıra toplu taşımayla ulaşım bilgisi 2013 tarihli bir rehberden geliyor; araçsız gideceksen güzergâhı Tartus’ta teyit et. Ureymeh’in son yolu yağmurdan sonra araçla zor. Kalede duvarların bir bölümü yakın zamanda çöktü ve tonozlu salonlarda ışık yok, el feneri al. Amrit, Yahmur, Tell Kazel ve Ureymeh’te ücret değişken, girişte teyit et. Amrit ile Tell Kazel gölgesiz; su ve şapka şart. Manastırın en kalabalık günü 20 Temmuz’daki Mar İlyas bayramı.