Şam’da Bab el-Cabiye’den Midan’a: Memlûk camileri ve türbeleri yürüyüşü

Bab el-Cabiye’den güneye, Midan’ın hac yolu boyunca uzanan üç kilometreye yakın bir yürüyüş, yedi durak. Durakların altısı Memlûk yapısı ve tarihler sıkı bir aralıkta: en eskisi 1318’de kurulan Dakkak Camii, en yenisi 1459-1464’te yapılan Sabuniyye Medresesi. Hattaki tek Eyyûbî yapı Bab Musalla Camii. Duraklardan üçü türbe ya da mezar vakfı olarak kuruldu ve sonradan camiye döndü.

Yol

Midhat Paşa Çarşısı’nın batı kesiminde, çatıların üstünde kalan kare minare Kalai Camii’nin; altındaki sebil sokak seviyesinde. Bab el-Cabiye’den surun dışına çık ve Sad Zağlul Caddesi’ne dön: köşedeki küçük yapı, mermer kakma kapı nişiyle Acemi Camii. Hemen güneyde, Âl el-Beyt Caddesi’nde Bab es-Sagir mezarlığının karşısında Sabuniyye Medresesi’nin almaşık cephesi duruyor. Buradan güneye, Midan Caddesi’ne gir. Bab Musalla Meydanı’na varmadan caminin minaresi görünüyor. Sonraki bacak rotanın en uzunu, 900 metre: caddeyi güneye tut ve Cezmatiye Çarşısı’nın ortasında dükkân sırasının üstünde yükselen siyah beyaz bloğa kadar yürü. Burası Mencik Camii. Aynı cadde üstünde, iki kubbeli kütle Tanbak Türbesi ve Camii. Son durak Kubeybat’ta, caddenin doğu yakasında Dakkak Camii; asıl kapısı ana caddeye dik bir sokağın içinde.

Zamanlama

08:30’da Kalai Camii’nin önünde ol. Minarenin oyma yüzü öğleden önce ışık alıyor ve çarşı henüz açılmadığı için sebilin önü boş. 09:00’da Acemi, 09:30’da Sabuniyye. Sabuniyye nadiren açık; cepheyi bütün görmek için mezarlık tarafına geç. 10:15’te Bab Musalla’dasın. Avluya gir ve on iki köşeli havuzu gör; şerefeyi görmek için sokağın karşısına geçmek gerekiyor. 11:00’de Mencik: çarşı açılmış oluyor, minarenin üç soğan başlığı için caminin karşı köşesine geç. 11:30’da Tanbak, 12:00’de Dakkak. Öğle namazına denk gelirsen avluda değil dışarıda bekle. Dönüşü yürüyerek değil araçla yap; eski şehir iki kilometreden fazla geride kalıyor.

Dikkat

Midan Caddesi araç trafiğine açık ve kaldırımlar dar. Yürürken dükkân tarafında kal, karşıya geçerken acele etme; Sabuniyye’nin önünde cepheye bakmak için yola taşma, karşı kaldırıma geç. Camilerin hepsi çalışan ibadet yeri: namaz sırasında içeri girme, omuz ve diz kapalı olsun, ayakkabıyı harim kapısında çıkar. Kapılar namaz vakitleri dışında kapalı olabiliyor ve bu duraklarda görülecek şeyin çoğu zaten cephede. Tanbak’ı sorarken mahallede Tinebiyye ya da Casbek adı daha çok tanınıyor. Mencik Camii’nin yapım yılını kaynaklar 1370 ile 1412 arasında, Kalai’ninkini 1431 ile 1450 arasında veriyor; kitabe görülmeden tek bir yıl yazılmıyor.