Şam’da Tekkiye’den Selahaddin Türbesi’ne: son padişahın kabri ve Osmanlı tayyarecileri

Barada kıyısındaki Tekkiye Süleymaniye’den Emevî Camii’nin kuzeyindeki Selahaddin Türbesi’ne 2200 metreye yakın bir yürüyüş: yedi durak, üç saat. Rota Osmanlı’nın Şam’daki son yüzyılını sırayla dolaşıyor. Kanuni’nin 1560’ta tamamlanan külliyesinin bahçesinde son padişah VI. Mehmed Vahdettin yatıyor; 1926’da buraya gömüldü. Yolcu binası 1913’te biten Hicaz Garı, hac yolunun trene geçtiği yer. Kalenin kuzey duvarında Ebu’d-Derda’nın makamı var. Son durakta, 1196’da yapılan Selahaddin Türbesi’nin avlusunda, 1914’te düşen üç Osmanlı tayyarecisinin kabri duruyor.

Yol

Tekkiye’nin kalem gibi incelen çift minaresi Şam’da başka hiçbir yapıda yok. Külliyenin içindeki hazîre, minarelerin dibinde ağaçlarla gölgelenen küçük bir bahçe. Vahdettin’in üçgen çatılı mermer sandukasının çevresinde hanedandan otuz kişinin daha mezarı var. Tekkiye’den çıkıp güneydoğuya 420 metre yürü: Hicaz Garı, Hicaz Meydanı’nda. Oradan Nasr Caddesi’ne gir. Doğuya 280 metre sonra Mevlevi Tekkesi’nin sekizgen minaresi çıkıyor; kapıdaki Evkaf levhası yapıya Mevleviyye Camii diyor. Rotanın en uzun bacağı bundan sonra, 800 metre. Nasr Caddesi’nde doğuya yürü, Sevra Caddesi’ne sap ve kalenin kuzeyinden geçen yola dön. Bab el-Hadid’in solunda, sivri bir kemerin içindeki üç uzun pencere Ebu’d-Derda Camii’nin. Buradan türbeye 550 metre var: kale yolunda doğuya devam et, Asrûniyye’ye sap ve çarşının içinden Emevî Camii’nin kuzey duvarına yürü. Selahaddin Türbesi o duvarın dibinde, tayyarecilerin kabirleri türbenin dış avlusunda.

Zamanlama

09:00’da Tekkiye’de ol. Avlu sabah gölgede ve hazîre sakin. Hazîrenin kapısını görevliye sor, 09:30’da mezarların başında ol. 10:15’te Hicaz Garı: salona girilemezse cephe ve saat dışarıdan görülüyor. 10:45’te Mevlevi Tekkesi, cephe öğleden önce güneşte. Ebu’d-Derda’ya öğle namazına yakın var. Kale duvarındaki mescidin kapısı namaz vakitlerinde açılıyor; namaz sürüyorsa bitmesini dışarıda bekle. Ardından Selahaddin Türbesi’ne yürü ve türbeyle dış avlu için yarım saat ayır. Türbede iki sanduka var: ceviz olan asıl mezar, mermer olanı 1898’de II. Wilhelm hediye etti.

Dikkat

Hazîrenin ziyarete açık olup olmadığı ve saatleri girişte teyit edilmeli. 24 Aralık 2024’te padişahın mezarının restore edileceği açıklandı. Çalışmanın başlayıp bittiğini gösteren tarihli bir kaynak yok, sanduka fotoğraflardakinden farklı görünebilir. Hicaz Garı’ndan tren kalkmıyor, peronlar kapalı. Ebu’d-Derda’nın açılış düzeni 2015 tarihli bir kaynağa dayanıyor. Tayyarecilerin kabirlerini gösteren en yeni kayıt 2009 fotoğrafları; sekinin üstüne çıkma, parmaklığın dışından bak. Kabirlerin önündeki taşta 3 Mart ve 8 Mart 1914 yazıyor, kaynaklar ise ölüm tarihlerini 27 Şubat ve 11 Mart olarak veriyor. Nasr Caddesi’nde trafik yoğun, karşıya geçerken acele etme. Camilerde ve türbelerde omuz ve diz kapalı olsun; ayakkabı namaz salonunun kapısında çıkıyor.