Saruca’dan Akibe’ye: Şam surunun kuzeyinde Eyyûbî ve Memlûk izleri

Surun kuzeyinde, Saruca’dan Ukaybe’ye, yani eski adıyla Akibe’ye uzanan üç kilometreye yakın bir yürüyüş, altı durak. Hat Şam’ın surun dışına taşan ilk mahallelerinden geçiyor ve yapıların yaşları birbirine hiç benzemiyor: 1187-1191’de kurulan bir Eyyûbî medresesi, 1154-1155’te açılan bir sur kapısı, 1426’da cuma camisi olan bir mescit ve adı 1563’e dayanıp binası 1936’dan kalan bir cami. Çevre çoğu yerde modern; eski yapıları minareleri ve kubbeleri ele veriyor.

Yol

Bağdat Caddesi’ndeki Lala Mustafa Paşa Camii’nden başla. Bina 1936’da Mardam Bek ailesinin yaptırdığı yapı; 1563’teki cami başka bir yerdeydi ve Suk el-Hal kurulurken yıkıldı. Buradan güneye, Suk Saruca’ya in. Sevre ile Şükrü el-Kuvvetli caddelerinin köşesindeki süslemesiz taş minare Şamiyye Kübra Medresesi’nin. Mahallenin içinde kısa bir yürüyüş seni Karmani Bahçesi’ne getiriyor; çalışmayan hamamın cam gözlü kubbeleri bahçeden görünüyor. Doğuya, kalenin kuzeydoğu köşesine yürü: siyah beyaz taş sıralı kemer Bab el-Ferec. Kapıdan çıkıp kuzeydoğuya, Ukaybe’ye geç. Sekizgen minaresi uzaktan seçilen yapı Cevze Camii. Son bacak kuzeybatıya, Akibiye’deki Dahdah Mezarlığı’na çıkıyor.

Zamanlama

09:00’da Lala Mustafa Paşa’nın önünde ol: burada görülecek şey on beş dakika sürüyor ve cadde sabah sakin. 09:30’da Şamiyye Kübra’ya var. Cami namaz vakitlerinde açık; ezana denk gelirsen avluda bekle, cemaat dağılınca revak boş kalıyor. Türbe odasındaki üç mezarı sormadan geçme. 10:15’te Karmani Bahçesi. Hamamın içine girilmiyor ve kubbeler için on beş dakika yeter. 10:45’te Bab el-Ferec: sabah saatinde kemerin altı henüz boş, levhaları okumak kolay. 11:15’te Cevze Camii’nin avlusundasın; minare kaidesinin batı yüzündeki 1676 tarihli kitabeyi ara. Dahdah’a 12:00’den önce var. Cuma günü öğle namazı çevresinde camileri gezmek zor; yürüyüşü başka bir güne koy.

Dikkat

Dahdah işleyen bir mezarlık. Romancı Abdurrahman Münif ve eski cumhurbaşkanı Hüsni ez-Zaim burada gömülü, ama ziyaretçilerin çoğu aileler. Sessiz ol, taşların üstüne basma. Cenaze varsa geri çekil ve fotoğraf çekme; kadın ziyaretçi başını örtüyor. Belirli bir kabri arıyorsan girişteki görevliye sor. Şamiyye Kübra ve Cevze çalışan camiler: namaz sırasında içeri girme, omuz ve diz kapalı olsun. Karmani Hamamı’nın içine girilip girilemeyeceği yerinde teyit edilmeli. Bab el-Ferec’in altındaki geçit dar ve dükkân önleri kalabalık olabiliyor. Bağdat Caddesi ile Şükrü el-Kuvvetli trafiğe açık; karşıya geçerken yaya geçidini bekle.