Şam’da Meryem Ana Katedrali’nden Haretü’l-Yahud’a: Menşâre ve Firenc sinagogları, Bab Kisan

Doğru Sokak’ın iki yakasında 1500 metreye yakın bir yürüyüş: beş durak, üç saat. Antakya Rum Ortodoks Patrikliği’nin merkezi Meryem Ana Katedrali’nden başlıyor, sokağın güneyindeki Haretü’l-Yahud’a, yani Yahudi mahallesine giriyor ve surun güneydoğu köşesindeki Bab Kisan’da bitiyor. Mahallenin sakinleri 1948’e kadar çoğunlukla Yahudiydi, cemaatin son büyük göçü 1992’de oldu ve yeni haritalar burayı el-Emin adıyla gösteriyor. Yolun ortasında aralarında 100 metre kadar mesafe olan iki sinagog var: 1949’dan beri kullanılmayan Menşâre ile Suriye’de ibadet için kullanılan son sinagog Firenc. İkisi de kilitli; bu rota iç mekân değil sokak, kapı ve cephe vaat ediyor.

Yol

Katedrale Doğru Sokak’tan sapan kısa bir sokaktan, demir parmaklıklı ön avlunun kapısından giriliyor. Çıkınca Doğru Sokak’a dön, doğuya 80 metre yürü ve güneye, mahallenin dar sokaklarına sap. Burada tek bir anıt aranmıyor. Görülecek olan doku: kapıları sokağa sade, avluları içe dönük evler ve Tallatü’l-Hicara Sokağı’nda sıralanan Farhi ailesinin konakları. Güneye 200 metreye yakın yürüyünce el-Menşa Sokağı’nın doğu yüzünde, Beyt Farhi-Muallim konağının kuzey ucunun karşısında Menşâre Sinagogu çıkıyor. Firenc Sinagogu 100 metre kadar güneyde, Beyt Liniado ile Beyt Farhi-Muallim arasındaki el-Fennanin çıkmazının doğu yüzünde; kapının dışında dinî bir işaret neredeyse yok. Son bacak rotanın tek uzun bacağı, 1100 metreye yakın. Batıya çık, Emin Sokağı’nı güneye, sonuna kadar yürü ve eski şehrin dışına çık. Sonra doğuya dönüp İbn Asakir Caddesi’ni izle. Bab Kisan caddenin ucunda, surun dışına bakıyor.

Zamanlama

09:00’da, ayin olmayan bir saatte katedralde ol. Avlu o zaman sakin ve nefin iki yanındaki helezon merdivenli taş mimberlere bakmak için yarım saat yetiyor. 09:30’da mahalleye gir. Sokaklar sabah boş; çıkmazlarla bölündükleri için aynı köşeye iki kez çıkmak olağan, buna bir saat ayır. 10:30’da Menşâre’nin, 10:45’te Firenc’in kapısındasın. İçeriyi görmek istiyorsan izni önceden mahalleden ya da cemaatten iste, kapıyı zorlama. 11:00’de Bab Kisan’a yürü. Cephe güneydoğuya bakıyor ve sabah ışığını karşıdan alıyor; kemerin üstündeki örülü pencereyi ve kule yüzlerindeki Chi-Rho madalyonlarını karşı kaldırımdan oku.

Dikkat

Mahallenin bugünkü halini gösteren son on iki aydan tarihli bir kaynak yok. Sokaklar eski şehrin parçası, ama konakların ve sinagogların ziyarete açık olup olmadığı bilinmiyor. Menşâre’nin bir bölümü yıkık; 5 Ağustos 1949’daki saldırıda 12 kişinin öldüğü yapı o günden beri kullanılmıyor. Firenc 2019’da onarıldı ve seyrek de olsa kullanılıyor; ibadet sırasında fotoğraf çekme. Evlerin kapısı doğrudan sokağa açılıyor ve buralarda insanlar yaşıyor: avluya bakmak için eşiğe basma, sakinlerin fotoğrafını izinsiz çekme. Bab Kisan’ın önünden trafik akıyor, karşıya geçerken acele etme. Katedralde ve Bab Kisan’daki şapelde omuz ve diz kapalı olsun. Yol sorarken mahallenin yeni adı el-Emin’i söylemek işe yarıyor.