Şam’da Salihiye Medreseler Sokağı: Sahibiyye’den Emetüllatif Türbesi’ne

Kasiyun’un eteğinde, Salihiye’de 1800 metreye yakın bir yürüyüş: on durak, üç saat, yolun çoğu yokuş aşağı. Kuzeydoğudaki Sahibiyye Medresesi’nden başlıyor, İbn Arabi Camii’nden geçip güneybatıya, Medreseler Sokağı’nın ucundaki Emetüllatif Türbesi’ne iniyor. Durakların yarıdan fazlası 13. yüzyıldan ve birçoğunu kadınlar yaptırdı. Sahibiyye’yi 1233’te Selahaddin’in kız kardeşi Rabia Hatun kurdu, Murşidiyye’yi 1252’de Hatice Hatun. Rotanın son kubbesinin altında Rabia Hatun’un danışmanı Emetüllatif yatıyor. Görülecek şeyin çoğu sokaktan okunan kapı, minare ve kubbe; içeri girilemeyen durak az değil.

Yol

Sahibiyye, Abdülgani en-Nablusi Caddesi’nin çevresinde duruyor. Kapıdaki üç katlı mukarnası ve üstündeki kabuk dilimli yarım kubbeyi karşı kaldırımdan oku. Buradan güneye 270 metreye yakın yürüyünce caddeye adını veren âlimin kabri üstündeki Abdülgani en-Nablusi Camii çıkıyor; karşısındaki Şeyh İbrahim en-Nablusi Camii ayrı bir yapı. Sonraki bacak batıya ve hafif yokuş yukarı, 320 metre. Hanâbile Camii sokağa cephe vermiyor, dar bir aralıktan giriliyor. Yapımına 1201’de başlanan bu cami Salihiye’nin en eskisi ve parasını Rabia Hatun’un kocası Gökböri verdi. Rotanın en uzun bacağı buradan başlıyor: güneybatıya 550 metre, İbn Arabi Camii’ne. Sokaktan yalnızca minaresi görünüyor.

İbn Arabi’den güneybatıya, Medreseler Sokağı’na yürü. 200 metre sonra Cami el-Cedid’in siyah beyaz taşlı taçkapısı, yirmi adım ötede Ceharkesiyye’nin iki kubbesi çıkıyor. Sokak bundan sonra sıklaşıyor. 150 metre güneybatıda Atabekiyye’nin mukarnaslı kapı nişi var, otuz adım ötede Tekritiyye Türbesi’nin taçkapısı, birkaç on adım sonra Murşidiyye’nin köşeli kare minaresi. Son bacak 180 metre. Emetüllatif Türbesi apartmanların arasına sıkışmış küçük bir kubbe.

Zamanlama

08:30’da Sahibiyye’nin önünde ol; sokak o saatte gölgede. Bina bugün bir kız ilkokulu, bakılacak yer avlu değil kapı. 09:00’da Nablusi, 09:30’da Hanâbile: avlu sabah boş ve kemerlerdeki devşirme taşlara yakından bakmaya vakit kalıyor. 10:15’te İbn Arabi. Türbe odası gündüz açık, taş bir merdivenle iniliyor. 11:00’de Cami el-Cedid ile Ceharkesiyye’desin. Pazar tezgâhları bu saatte taçkapının önünü doldurmaya başlıyor; alınlıktaki düğüm madalyonunu görmek için karşı kaldırıma geç. 11:20’de Atabekiyye ve Tekritiyye. Öğleye doğru ışık sokağa dik iniyor ve kapı nişlerindeki mukarnas hücreleri ancak o zaman seçiliyor. 11:40’ta Murşidiyye, 12:00’de Emetüllatif. Kubbeyi en iyi arka yandaki aşağı sokak gösteriyor.

Dikkat

Bu rotada içeriden çok cephe görülüyor. Murşidiyye normalde kilitli ve içine girmek Antikiteler Genel Müdürlüğü’nün iznine bağlı. Atabekiyye ile Ceharkesiyye düzenli ziyarete açık değil. Tekritiyye bakımsız, durumunu gösteren en yeni fotoğraflar 2008’den. Cami el-Cedid ile Emetüllatif Türbesi’nin bugünkü ziyaret düzeni doğrulanmadı, kapıda sor. Sahibiyye’de ders saatinde avluya girme, öğrencilerin fotoğrafını çekme. Sokak dar: tezgâhlarla araçların arasında cepheye bakmak için yola taşma, karşı tarafa geç. Camilerde omuz ve diz kapalı olsun, namaz sırasında içeri girme, cuma öğlesine denk getirme. İki tarih tartışmalı. Atabekiyye için bir kaynak 1140’ta Seyfeddin Gazi’yi, öteki 1242’de ölen Türkân Hatun’u bâni gösteriyor. Cami el-Cedid’deki türbenin sahibi 1186’da öldü, camiler listesi ise yapıya 1255 tarihini veriyor. Bu sayfa iki soruyu da açık bırakıyor.